ToldotToldot 6

Hoort bij het vorige hoofdstuk.Gehört zum vorigen Kapitel.

Vraag aan jou

Efron had op het eind 400 zilverstukken — en de Tora nam hem een letter af. Rivka gaf honderd emmers water weg — en werd de moeder van ons volk. Wat maakt een mens echt rijk?Efron hatte am Ende 400 Silberstücke — und die Tora nahm ihm einen Buchstaben. Riwka verschenkte hundert Eimer Wasser — und wurde die Mutter unseres Volkes. **Was macht einen Menschen wirklich reich?**

Sjabbat Sjalom!Schabbat Schalom!

44

Het bord linzen

Iedereen had het slechte nieuws gehoord: Avraham was gestorven. Jitschak, de zoon van Avraham, was heel verdrietig. Ja'akov ging naar de keuken om linzen klaar te maken voor zijn vader — de eerste maaltijd voor iemand die rouwt.Alle hatten die traurige Nachricht gehört: Awraham war gestorben. Jizchak, sein Sohn, trauerte sehr. Da ging Jaakow in die Küche und kochte Linsen für seinen Vater — die erste Mahlzeit für einen Trauernden.

45

Dit is nog geen opmaak. Kijkt u alstublieft alleen naar de tekst en naar het beeld: staat het juiste stuk tekst bij het juiste beeld, klopt wat er te zien is, en past het bij elkaar? Waar iets staat op de bladzijde, hoe groot de letter is en hoe de bladzijde er straks uitziet — dat komt later en is hier nog niet te beoordelen. Das ist noch kein Layout. Bitte sehen Sie nur auf den Text und auf das Bild: Steht das richtige Stück Text beim richtigen Bild, stimmt das Dargestellte, und passt beides zusammen? Wo etwas auf der Seite steht, wie groß die Schrift ist und wie die Seite später aussieht — das kommt später und ist hier noch nicht zu beurteilen.

Esav kwam binnen en zag dat Ja'akov aan het koken was. „Ik ben heel erg hongerig”, zei hij. „Geef mij wat van dat rode daar! Giet het maar in mijn keel — ik ben te moe en te zwak om zelf te eten.”Esaw kam vom Feld herein und sah Jaakow am Topf. „Ich bin völlig ausgehungert", sagte er. „Gieß mir von dem Roten da ein! Schütt es mir einfach in den Mund — ich bin zu müde, um selbst zu essen."

„Nou”, zei Ja'akov, „dit bord met linzen had ik eigenlijk klaargemaakt voor onze vader Jitschak, die nu zit te treuren omdat zijn vader Avraham is overleden. Ik kan het je alleen maar geven op één voorwaarde: verkoop mij jouw bechora — jouw recht als oudste.”„Nun", sagte Jaakow, „diese Schüssel habe ich eigentlich für unseren Vater gekocht, der um Awraham trauert. Ich gebe sie dir nur unter einer Bedingung: Verkauf mir deine **Bechora** — dein Recht als Erstgeborener."

Weet je nog hoe Avram de ruzie met Lot klein maakte voordat hij groot werd? Hier wordt een ruzie tussen broers een keer níét klein gemaakt — onthoud hoe dat afloopt.Erinnerst du dich, wie Awram den Streit mit Lot klein machte, bevor er groß wurde? Hier wird ein Streit zwischen Brüdern einmal nicht klein gemacht — merk dir, wie das ausgeht.

46

„O”, zei Esav, „dat is een goed idee! Want wat heb ik nou aan dat bechora?”„Ach", sagte Esaw, „einverstanden! Was habe ich schon von der Bechora?"

Esav begreep niet dat hij daarmee ook de beracha verkocht — de zegen die de oudste van zijn vader krijgt.Esaw begriff nicht, dass er damit auch die **Beracha** verkaufte — den Segen, den der Erstgeborene vom Vater bekommt.

Ja'akov wist dat Esav wel eens spijt zou kunnen krijgen van de verkoop. Daarom zei hij: „Laten we de verkoop zo helder maken als de dag. Zweer mij bij het leven van onze vader Jitschak dat het bechora voor eeuwig bij mij blijft.” En Esav zwoer het.Jaakow wusste: Esaw könnte den Verkauf später bereuen. Darum sagte er: „Lass uns den Verkauf so klar machen wie den Tag. Schwöre mir beim Leben unseres Vaters, dass die Bechora für immer bei mir bleibt." Und Esaw schwor.

Wist je dat…

• Jitschak met Rivka naar het land van de Filistijnen ging omdat er hongersnood was in Israël?… dass Jizchak mit Riwka ins Land der Pelischtim zog, weil in Israel Hungersnot war?
• Jitschak zaaide in het land van de Filistijnen en daar honderd keer meer oogst maakte dan normaal?… dass Jizchak im Land der Pelischtim säte und **hundertmal mehr** erntete als normal?
• Esav zijn vader alleen maar eerde omdat hij de beracha van hem wilde hebben?… dass Esaw seinen Vater nur deshalb ehrte, weil er die Beracha von ihm haben wollte?

47

Dit is nog geen opmaak. Kijkt u alstublieft alleen naar de tekst en naar het beeld: staat het juiste stuk tekst bij het juiste beeld, klopt wat er te zien is, en past het bij elkaar? Waar iets staat op de bladzijde, hoe groot de letter is en hoe de bladzijde er straks uitziet — dat komt later en is hier nog niet te beoordelen. Das ist noch kein Layout. Bitte sehen Sie nur auf den Text und auf das Bild: Steht das richtige Stück Text beim richtigen Bild, stimmt das Dargestellte, und passt beides zusammen? Wo etwas auf der Seite steht, wie groß die Schrift ist und wie die Seite später aussieht — das kommt später und ist hier noch nicht zu beurteilen.

Ja'akov kocht het bechora voor goud. Het bord linzen was alleen het eten erbij — zoals zakenmensen na een grote zaak gezellig samen eten.Jaakow bezahlte die Bechora mit Gold. Die Schüssel Linsen war nur das Essen dazu — so wie Geschäftsleute nach einem großen Geschäft zusammen essen.

In het begin dacht Esav dat hij een goede zaak gedaan had. Maar later kreeg hij spijt. Toen Jitschak later de beracha aan Ja'akov gaf, was Esav heel kwaad. Maar Esav had geen recht om kwaad te zijn: samen met het bechora had hij ook de beracha verkocht.Am Anfang fand Esaw den Handel gut. Aber später bekam er Reue. Als Jizchak dann Jaakow die Beracha gab, wurde Esaw wütend. Doch er hatte kein Recht, wütend zu sein: Mit der Bechora hatte er auch die Beracha verkauft.

Woord van de week: Bechora. Bechora — het recht van de oudste. En kijk goed: bechora en beracha hebben dezelfde letters — alleen in een andere volgorde. Wie het ene verkoopt, geeft ook het andere weg.Bechora — das Recht des Erstgeborenen. Und schau genau hin: Bechora und Beracha haben dieselben Buchstaben — nur in anderer Reihenfolge. Wer das eine verkauft, gibt auch das andere her.

48

Vier kinderen hebben het hoofdstuk gelezen. En ze zijn het helemaal niet eens.Vier Kinder haben das Kapitel gelesen. Und sie sind sich gar nicht einig.

Eli: „Ik vind Esav maar een huichelaar. Hij doet net alsof hij vroom is, maar eigenlijk interesseert het Jodendom hem niets. Hij doet maar alsof.”**Eli:** „Ich finde Esaw einen Heuchler. Er tut so, als wäre er fromm — aber eigentlich interessiert ihn das Judentum überhaupt nicht. Er tut nur so."

Ariella: „Maar Ja'akov was echt serieus. Die heeft de eerste jaren van zijn leven alleen maar Tora geleerd. Kijk, dat vind ik top.”**Ariella:** „Aber Jaakow meinte es wirklich ernst. Der hat die ersten Jahrzehnte seines Lebens fast nur Tora gelernt. Das finde ich stark."

Asaf: „Maar toch vind ik het niet netjes van Ja'akov dat hij de beracha heeft gekocht van Esav — voor een bord linzen!”**Asaf:** „Und trotzdem finde ich es nicht schön von Jaakow, dass er die Beracha von Esaw gekauft hat — für eine Schüssel Linsen!"

Ita: „Voor een bord linzen? Lees nog eens goed. Esav was een volwassen man die precies wist wat hij deed. Hij verkocht het eerstgeboorterecht voor een zak goud — de linzensoep was alleen maar een zakenmaaltijd. Dus ik vind dat Ja'akov de zegen zeker verdiende.”**Ita:** „Für eine Schüssel Linsen? Lies noch mal genau. Esaw war ein erwachsener Mann, der genau wusste, was er tat. Er verkaufte die Bechora für einen Sack Gold — die Linsensuppe war nur das Geschäftsessen. Also finde ich: Jaakow hat die Beracha wirklich verdient."

49

Dit is nog geen opmaak. Kijkt u alstublieft alleen naar de tekst en naar het beeld: staat het juiste stuk tekst bij het juiste beeld, klopt wat er te zien is, en past het bij elkaar? Waar iets staat op de bladzijde, hoe groot de letter is en hoe de bladzijde er straks uitziet — dat komt later en is hier nog niet te beoordelen. Das ist noch kein Layout. Bitte sehen Sie nur auf den Text und auf das Bild: Steht das richtige Stück Text beim richtigen Bild, stimmt das Dargestellte, und passt beides zusammen? Wo etwas auf der Seite steht, wie groß die Schrift ist und wie die Seite später aussieht — das kommt später und ist hier noch nicht zu beurteilen.

Vraag aan jou

Wie van de vier heeft gelijk? En: waarom mocht Esav op het eind niet klagen dat Ja'akov de beracha kreeg?Wer von den vieren hat recht? Und: Warum durfte Esaw sich am Ende **nicht** beschweren, dass Jaakow die Beracha bekam?

Sjabbat Sjalom!Schabbat Schalom!

50

Dit is nog geen opmaak. Kijkt u alstublieft alleen naar de tekst en naar het beeld: staat het juiste stuk tekst bij het juiste beeld, klopt wat er te zien is, en past het bij elkaar? Waar iets staat op de bladzijde, hoe groot de letter is en hoe de bladzijde er straks uitziet — dat komt later en is hier nog niet te beoordelen. Das ist noch kein Layout. Bitte sehen Sie nur auf den Text und auf das Bild: Steht das richtige Stück Text beim richtigen Bild, stimmt das Dargestellte, und passt beides zusammen? Wo etwas auf der Seite steht, wie groß die Schrift ist und wie die Seite später aussieht — das kommt später und ist hier noch nicht zu beurteilen.

Hoort bij het vorige hoofdstuk.Gehört zum vorigen Kapitel.

Vraag aan jou

In Lech Lecha beloofde Hasjeem Avraham het hele land. Hier betaalt Avraham 400 sjekel voor één veld — en hij dingt niet eens af. Waarom koopt iemand wat hem allang beloofd is?In Lech Lecha **versprach** Haschem Awraham das ganze Land. Hier **bezahlt** Awraham 400 Schekel für ein einziges Feld — und handelt nicht einmal. Warum kauft jemand, was ihm längst versprochen ist?

Sjabbat Sjalom!Schabbat Schalom!

44

Bechora en beracha

Het is vreemd: Ja'akov lijkt het bechora te kopen voor een bord linzen — en Esav verkoopt het. Hoe kan men nou een eerstgeboorterecht verkopen?Es klingt seltsam: Jaakow scheint die Bechora für eine Schüssel Linsen zu **kaufen** — und Esaw verkauft sie. Wie kann man ein Erstgeburtsrecht überhaupt verkaufen?

Het bechora was het recht om korbanot te brengen en de hele dag met geestelijke zaken bezig te zijn. Daar had Esav juist een hekel aan. Hij wilde het tegenovergestelde: gasjmioet — de dingen van deze wereld, zonder grenzen en zonder plichten. Roechnioet, het geestelijke, betekende niets voor hem.Die Bechora war das Recht, **Korbanot** zu bringen und den ganzen Tag dem Geistigen zu dienen. Genau das war Esaw zuwider. Er wollte das Gegenteil: **Gaschmijut** — die Dinge dieser Welt, ohne Grenzen und ohne Pflichten. Ruchnijut, das Geistige, bedeutete ihm nichts.

Namen zijn opdrachten — weet je nog? Ja'akov betekent ‚hiel': die er achteraan komt. Onthoud die naam; hij zal niet altijd blijven passen.Namen sind Aufträge — erinnerst du dich? Jaakow heißt ‚Ferse': der, der hinterhergeht. Halt den Namen fest; er wird nicht immer passen.

45

Dit is nog geen opmaak. Kijkt u alstublieft alleen naar de tekst en naar het beeld: staat het juiste stuk tekst bij het juiste beeld, klopt wat er te zien is, en past het bij elkaar? Waar iets staat op de bladzijde, hoe groot de letter is en hoe de bladzijde er straks uitziet — dat komt later en is hier nog niet te beoordelen. Das ist noch kein Layout. Bitte sehen Sie nur auf den Text und auf das Bild: Steht das richtige Stück Text beim richtigen Bild, stimmt das Dargestellte, und passt beides zusammen? Wo etwas auf der Seite steht, wie groß die Schrift ist und wie die Seite später aussieht — das kommt später und ist hier noch nicht zu beurteilen.

Vlak voor de „deal” was Avraham gestorven. Ja'akov maakte een gerecht van linzen om zijn vader Jitschak een eerste se'oedat hawra'a aan te bieden — de eerste maaltijd voor een rouwende. Waarom juist linzen? De linze is rond. Zoals de linze draait de rouw als een rad door de wereld: hij komt bij ieder mens een keer langs.Kurz vor dem Handel war Awraham gestorben. Jaakow kochte Linsen, um seinem Vater Jizchak die erste Trauermahlzeit zu bringen — die **Se'udat Hawra'a**. Warum gerade Linsen? Die Linse ist rund. So wie die Linse rollt die Trauer als Rad durch die Welt: Sie kommt zu jedem Menschen einmal.

Eerst raakte Esav de linzen niet aan. Want wie de rouwmaaltijd eet, zegt daarmee zonder woorden: ik geloof dat de ziel voortleeft, en ik geloof in de komende wereld, de Olam Haba. Precies dat geloofde Esav niet. Uiteindelijk at hij ze toch — er was niets anders in huis.Zuerst rührte Esaw die Linsen gar nicht an. Denn wer die Trauermahlzeit isst, sagt damit ohne Worte: Ich glaube, dass die Seele weiterlebt, und ich glaube an die kommende Welt, die **Olam haBa**. Genau das glaubte Esaw nicht. Am Ende aß er sie trotzdem — es war nichts anderes im Haus.

Wist je dat…

• de se'oedat hawra'a — de eerste maaltijd voor rouwenden — tot vandaag zo heet en tot vandaag gebracht wordt?… dass die **Se'udat Hawra'a** — die erste Mahlzeit für Trauernde — bis heute so heißt und bis heute gereicht wird?
• de Chachamiem zeggen: de linze is rond als het rad van de rouw dat door de wereld draait?… dass die Chachamim sagen: Die Linse ist **rund wie das Rad der Trauer**, das durch die Welt rollt?
• het bechora toen het recht was om korbanot te brengen — de oudste was de dienaar van het huis van G'd?… dass, wer die **Bechora** verkauft, damit zugleich das Recht auf die **Beracha** des Vaters verkauft? So steht es in seinem Mittelstufen-Blatt — dieselben Buchstaben, ein Paar.
• bechora en beracha in het Ivriet dezelfde letters hebben — alleen de volgorde is anders?… dass **Bechora** und **Beracha** im Hebräischen dieselben Buchstaben haben — nur die Reihenfolge ist anders?

46

Toen Ja'akov zag hoe Esav het heilige minachtte, vroeg hij hem het bechora te verkopen. Esav antwoordde: „Ik ga toch snel sterven — waar heb ik het bechora voor nodig?”Als Jaakow sah, wie sehr Esaw das Heilige geringschätzte, bat er ihn, die Bechora zu verkaufen. Esaw antwortete: „Ich werde sowieso bald sterben — wozu brauche ich die Bechora?"

De koopprijs was niet de soep. Ja'akov zegt uitdrukkelijk: „Verkoop mij vandaag het bechora” — en hij bood er een grote som geld voor. De linzen waren alleen het zakendiner bij de verkoop. Misschien waren ze de aanleiding — maar absoluut niet de prijs.Der Kaufpreis war **nicht** die Suppe. Jaakow sagt ausdrücklich: „Verkauf mir **heute** deine Bechora" — und er bot, so erklären es die Ausleger, eine große Summe Geld. Die Linsen waren nur das Geschäftsessen zum Abschluss. Vielleicht waren sie der Anlass — aber niemals der Preis.

Toen Ja'akov later de beracha kreeg, kon Esav niet zeggen dat hij bedrogen was. Maar toen Jitschak aan Ja'akov ook aardse zegeningen meegaf — dauw van de hemel, vet van de aarde — werd Esav kwaad: deze wereld had hij toch juist gekocht, in ruil voor het offerrecht! Nu, meende hij, dreigde Ja'akov hem ook deze wereld af te nemen.Als Jaakow später die Beracha erhielt, konnte Esaw nicht behaupten, betrogen worden zu sein. Aber dann gab Jizchak Jaakow auch **irdische** Segnungen mit — Tau des Himmels, Fett der Erde. Da wurde Esaw zornig: Diese Welt hatte er sich doch gerade **gekauft**, im Tausch gegen das Opferrecht! Jetzt, meinte er, nehme Jaakow ihm auch noch diese Welt weg.

Alleen: dat was nooit onderdeel van de deal geweest.Nur: Das war nie Teil der Abmachung gewesen.

Woord van de week: Ruchnijut & Gaschmijut.Von dieser Zeile gibt es noch keinen deutschen Text.

47

Dit is nog geen opmaak. Kijkt u alstublieft alleen naar de tekst en naar het beeld: staat het juiste stuk tekst bij het juiste beeld, klopt wat er te zien is, en past het bij elkaar? Waar iets staat op de bladzijde, hoe groot de letter is en hoe de bladzijde er straks uitziet — dat komt later en is hier nog niet te beoordelen. Das ist noch kein Layout. Bitte sehen Sie nur auf den Text und auf das Bild: Steht das richtige Stück Text beim richtigen Bild, stimmt das Dargestellte, und passt beides zusammen? Wo etwas auf der Seite steht, wie groß die Schrift ist und wie die Seite später aussieht — das kommt später und ist hier noch nicht zu beurteilen.

Twee schreeuwenVon dieser Zeile gibt es noch keinen deutschen Text.

Eli: „Ja'akov had de zegen van Jitschak gekregen. Esav werd vreselijk jaloers. Deze haat droeg Esav over aan zijn zoon Elifaz, die het als een familietraditie doorgaf: aan Amalek, aan Agag, aan Haman.”**Eli:** „Jaakow bekam den Segen — und Esaw wurde furchtbar eifersüchtig. Diesen Hass gab Esaw an seinen Sohn Elifas weiter, und der gab ihn weiter wie ein Familienerbstück: an Amalek, an Agag, an Haman."

Channa: „Kennelijk komt er geen einde aan de stroom antisemitisme die door de geschiedenis gaat. En hij begint hier: aan Rivka werd al vóór de geboorte gezegd dat deze twee niet goed samen konden bestaan. Esav wilde het aardse leven, Ja'akov het Hemelse. — En weet je waar Amalek vandaan komt? Elifaz had een bijvrouw die Timna heette. Zij wilde joods worden! Ze ging naar onze Avot — maar die namen haar niet aan. Toen zei ze: liever een dienares bij dit volk dan een meesteres bij een ander volk. Haar zoon was Amalek. En de Talmoed geeft de reden waarom Amalek ons zoveel ellende bracht: omdat men Timna niet had mogen wegsturen.”**Channa:** „Es scheint kein Ende zu nehmen — dieser Strom von Judenhass durch die Geschichte. Und er beginnt hier: Schon vor der Geburt wurde Riwka gesagt, dass diese zwei nicht gut zusammen bestehen können. Esaw wollte das Irdische, Jaakow das Himmlische. — Und weißt du, woher Amalek kommt? Elifas hatte eine Nebenfrau namens **Timna**. Sie wollte Jüdin werden! Sie ging zu unseren Awot — aber die nahmen sie nicht an. Da sagte sie: Lieber Dienerin bei diesem Volk als Herrin bei einem anderen. Ihr Sohn war Amalek. Und der Talmud nennt den Grund, warum uns Amalek so viel Leid brachte: **weil man Timna nicht hätte wegschicken dürfen**."

48

Elisja: „Onbegrijpelijk, toch? Onze Avot probeerden juist iedereen bij het Jodendom te betrekken. En hier worden ze — heel zacht, heel voorzichtig — bekritiseerd. De Chachamiem spreken het uit: zacht, maar ze spreken het uit.”**Eli:** „Jaakow bekam den Segen — und Esaw wurde furchtbar eifersüchtig. Diesen Hass gab Esaw an seinen Sohn Elifas weiter, und der gab ihn weiter wie ein Familienerbstück: an Amalek, an Agag, an Haman."

Batsheva: „De handelingen van de Avot zijn bepalend voor de geschiedenis van hun kinderen. Kijk hoe precies dat klopt: toen Esav merkte dat de beracha weg was, liet hij een luide en bittere schreeuw. En honderden jaren later, in Sjoesjan, toen Mordechai hoorde wat Haman besloten had, scheurde hij zijn kleren — en liet een luide en bittere schreeuw (Ester 4:1). Dezelfde woorden. De Midrasj zegt: „Ja'akov liet Esav vreselijk huilen” (27:34). Ja'akov kreeg dit terug in Sjoesjan — maat voor maat, bij de nakomelingen.”Von dieser Zeile gibt es noch keinen deutschen Text.

49

Dit is nog geen opmaak. Kijkt u alstublieft alleen naar de tekst en naar het beeld: staat het juiste stuk tekst bij het juiste beeld, klopt wat er te zien is, en past het bij elkaar? Waar iets staat op de bladzijde, hoe groot de letter is en hoe de bladzijde er straks uitziet — dat komt later en is hier nog niet te beoordelen. Das ist noch kein Layout. Bitte sehen Sie nur auf den Text und auf das Bild: Steht das richtige Stück Text beim richtigen Bild, stimmt das Dargestellte, und passt beides zusammen? Wo etwas auf der Seite steht, wie groß die Schrift ist und wie die Seite später aussieht — das kommt später und ist hier noch nicht zu beurteilen.

Vraag aan jou

Esav vroeg: „Waar heb ik het bechora voor nodig?” — en gaf iets onbetaalbaars weg. Wat is er in jouw leven een bechora: iets wat je voor geen goud zou mogen verkopen? Waaraan herken je zulke dingen — vóórdat je ze weggeeft?Esaw fragte: „Wozu brauche ich die Bechora?" — und gab etwas Unbezahlbares her. Was ist in **deinem** Leben eine Bechora: etwas, das man für kein Gold der Welt verkaufen dürfte? Woran erkennt man solche Dinge, **bevor** man sie hergibt?

Sjabbat Sjalom!Schabbat Schalom!

50

Dit is nog geen opmaak. Kijkt u alstublieft alleen naar de tekst en naar het beeld: staat het juiste stuk tekst bij het juiste beeld, klopt wat er te zien is, en past het bij elkaar? Waar iets staat op de bladzijde, hoe groot de letter is en hoe de bladzijde er straks uitziet — dat komt later en is hier nog niet te beoordelen. Das ist noch kein Layout. Bitte sehen Sie nur auf den Text und auf das Bild: Steht das richtige Stück Text beim richtigen Bild, stimmt das Dargestellte, und passt beides zusammen? Wo etwas auf der Seite steht, wie groß die Schrift ist und wie die Seite später aussieht — das kommt später und ist hier noch nicht zu beurteilen.