Vragen

🌐 Naam en adres van het project — de laatste stap vóór alles online gaat Name und Adresse des Projekts — der letzte Schritt, bevor alles online geht

1 Welke vaste internetadres (domeinnaam) krijgt het project voor de families? Welche feste Internet-Adresse (Domain) bekommt das Projekt für die Familien?

Het project staat nu op twee adressen: buch.iljakagan.de (dit overzicht, met uw opmerkingen) en book.iljakagan.de (het boek zelf). Wij kunnen alles onder één adres zetten dat u kiest — de technische kant regelt Ilja. Een klik volstaat; uw eigen voorstel mag ook. Das Projekt liegt derzeit auf zwei Adressen: buch.iljakagan.de (diese Übersicht, mit Ihren Anmerkungen) und book.iljakagan.de (das Buch selbst). Wir können alles unter eine von Ihnen gewählte Adresse stellen — die technische Seite richtet Ilja ein. Ein Klick genügt; Ihr eigener Vorschlag ist willkommen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

2 Hoe noemen wij het project zelf — op de boeken, de site en in de brieven? Wie nennen wir das Projekt selbst — auf den Büchern, der Website und in den Briefen?

De naam staat op de rug van de drie delen, op de werkboeken en boven aan elke bladzijde. Voorstellen staan hieronder; uw eigen naam is welkom. Der Name steht auf dem Rücken der drei Bände, auf den Arbeitsheften und über jeder Seite. Vorschläge stehen unten; ein eigener Name ist willkommen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

① Kapitel 1 — de laatste beslissingen vóór het boek er staat Kapitel 1 — die letzten Entscheidungen, bevor das Buch steht

3 A4 met harde kaft — bevestigt u uw eigen vraag van 28 juli? A4 mit hartem Cover — bestätigen Sie Ihre eigene Frage vom 28. Juli?

U schreef destijds: „A4 met harde kaft?”. A4 staat vast; de kaft bepaalt mee de prijs. Een harde kaft is steviger en ligt machtiger in de hand, maar is duidelijk duurder; een zachte kaft (gelijmd) is voordeliger. Zodra u kiest, leggen wij de drukkersoffertes naast elkaar. Sie schrieben damals: „A4 mit harde kaft?”. A4 steht fest; das Cover gehört zur Preisrechnung. Ein hartes Cover ist robuster und gewichtiger, aber deutlich teurer; ein weiches Cover (klebegebunden) ist günstiger. Sobald Sie wählen, legen wir die Druckangebote nebeneinander.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

4 Kapitel 1, Band 1: aan het eind van het verhaal verwijst één zin naar iets dat niet meer verteld is, en één zin „antwoordt” op een vraag die niet gesteld is — welke oplossing kiest u? Kapitel 1, Band 1: Am Ende der Erzählung verweist ein Satz auf etwas, das nicht mehr erzählt wird, und ein Satz „antwortet” auf eine Frage, die nicht gestellt wurde — welche Lösung wählen Sie?

In het verhaal zegt Ariella: „Omdat de mens Hasjeem geëerd had, wilde Hasjeem ook de mens eer geven. **Maar niet iedereen wilde dat.**” — wie dat niet wilde, staat er niet meer bij (uw langere versie vertelde het: de weigering vóórdat de mens geschapen werd). En Batsjeva zegt: „**Hasjeem antwoordde**: deze mens is uit stof geschapen, en tóch heeft hij meer wijsheid en verstand” — maar er is geen vraag gesteld. Twee oplossingen, beide goed, maar ze verschillen in wat het jongste boek te zien krijgt: **(a)** de zin „Maar niet iedereen wilde dat” vervalt, en „Hasjeem antwoordde” wordt „Hasjeem zei” — de kalme oplossing, er komt niets nieuws bij. **(b)** het weggelaten stuk van uw langere versie keert terug (de weigering vóór de mens) — dan hebben beide zinnen hun drager terug, maar staat er méér tekst in Band 1. Im Buch sagt Ariella: „Omdat de mens Hasjeem geëerd had, wilde Hasjeem ook de mens eer geven. **Maar niet iedereen wilde dat.**” — wer das nicht wollte, steht dort nicht mehr (Ihre längere Fassung erzählte es: die Weigerung, bevor der Mensch geschaffen wurde). Und Batschewa sagt: „**Hasjeem antwoordde**: deze mens is uit stof geschapen, en tóch heeft hij meer wijsheid en verstand” — aber eine Frage wurde nicht gestellt. Zwei Lösungen, beide richtig, sie unterscheiden sich darin, was das jüngste Buch zeigt: **(a)** Der Satz „Maar niet iedereen wilde dat” entfällt, und „Hasjeem antwoordde” wird zu „Hasjeem zei” — die ruhige Lösung, es kommt nichts Neues hinzu. **(b)** Das ausgelassene Stück Ihrer längeren Fassung kommt zurück (die Weigerung vor dem Menschen) — dann haben beide Sätze wieder ihren Träger, aber in Band 1 steht mehr Text.

📌 Onze tussenbeslissing — herzienbaar (uw woord gaat boven ons)📌 Unsere Vorab-Entscheidung — überarbeitbar (Ihr Wort geht über unsere) Oplossing (a): de zin „Maar niet iedereen wilde dat.” vervalt en „Hasjeem antwoordde” wordt „Hasjeem zei”. De weigeringsgeschiedenis uit uw langere versie bewaren wij voor de hogere banden en het ouderboek (Beresjiet Rabba 8:5). De ingreep staat gemarkeerd in het revisie-document van dit kapitel. Lösung (a): Der Satz „Maar niet iedereen wilde dat.” entfällt, und „Hasjeem antwoordde” wird zu „Hasjeem zei”. Die Weigerungsgeschichte aus Ihrer längeren Fassung bewahren wir für die höheren Bände und das Elternband auf (Bereschit Rabba 8:5). Der Eingriff steht markiert im Revisions-Dokument dieses Kapitels.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

5 Kapitel 1, Band 1: bij dag vijf telt uw tekst spinnen en kruipende dieren mee, met hun zegen erbij. In de Tora zijn de kruipende dieren van het land bij dag zes (Beresjiet 1:24–25); de zegen van dag vijf geldt de watervissen en de vogels. Laat u het zo staan — als bewuste vereenvoudiging voor jonge kinderen? Kapitel 1, Band 1: Am fünften Tag zählt Ihr Text Spinnen und kriechende Tiere mit, samt ihrem Segen. In der Tora gehören die Landkriechtiere zum sechsten Tag (Bereschit 1,24–25); der Segen des fünften Tages gilt den Wassertieren und Vögeln. Lassen Sie es so stehen — als bewusste Vereinfachung für junge Kinder?

Wij volgen overal uw woordkeus, en waarschijnlijk is dit een bewuste vereenvoudiging — daarom vragen wij in plaats van het stil te veranderen. Kinderen die later in de Tora lezen, ontmoeten de volgorde van de Tora; de vraag is alleen of kapitel 1 haar al moet weggeven. Wir folgen überall Ihrer Wortwahl, und vermutlich ist dies eine bewusste Vereinfachung — deshalb fragen wir, statt es still zu ändern. Kinder, die später in der Tora lesen, treffen dort die Reihenfolge der Tora; die Frage ist nur, ob Kapitel 1 sie schon verraten soll.

📌 Onze tussenbeslissing — herzienbaar (uw woord gaat boven ons)📌 Unsere Vorab-Entscheidung — überarbeitbar (Ihr Wort geht über unsere) Hybride: alleen de spinnen verschuiven naar dag zes (drie woorden). „Kruipende dieren” blijft bij dag vijf — die leest als het gewemmel van het water (Beresjiet 1:20) — en de zegen blijft bij de vogels en het gewemmel (1:22). Het ouderboek krijgt de precieze uitleg erbij. Gemarkeerd in het revisie-document. Hybrid: Nur die Spinnen wandern zum sechsten Tag (drei Wörter). „Kruipende dieren” bleibt beim fünften Tag — lesbar als das Gewimmel des Wassers (Bereschit 1,20) — und der Segen bleibt bei den Vögeln und dem Gewimmel (1,22). Das Elternband bekommt die genaue Erklärung dazu. Markiert im Revisions-Dokument.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

6 Kapitel 1, Band 1: er ligt een klein weetje-blok klaar — 24 uur dag en nacht · vuur en water gemengd · twee handen — dat op de huidige bladzijden 7–14 niet staat. Inbouwen als randblok, of weglaten in de eerste druk? Kapitel 1, Band 1: Ein kleines Wissens-Kästchen liegt bereit — 24 Stunden Tag und Nacht · Feuer und Wasser gemischt · zwei Hände — auf den jetzigen Seiten 7–14 aber nicht. Als Randkästchen einbauen, oder in der ersten Auflage weglassen?

Het blok is helemaal uit uw eigen stof samengesteld (twee verkortingen van 1a en één punt van 1b). Het past als een klein kader in de marge; zonder het blijven de bladzijden zoals u ze al kent. Das Kästchen ist ganz aus Ihrem eigenen Stoff zusammengesetzt (zwei Kürzungen von 1a und ein Punkt aus 1b). Es passt als kleines Kästchen in den Rand; ohne es bleiben die Seiten, wie Sie sie schon kennen.

📌 Onze tussenbeslissing — herzienbaar (uw woord gaat boven ons)📌 Unsere Vorab-Entscheidung — überarbeitbar (Ihr Wort geht über unsere) Het blok komt er — als duidelijk gekenmerkt randblok voor ouders, ingebouwd bij de eerstvolgende zetronde van dit kapitel (zodat de vastgezette bladzijden hun vrijgave-behoud houden). Punt ③ (twee handen) alleen als hij in één regel past. Ligt niet-Tora-stof is nadrukkelijk als uitleg gekenmerkt. Das Kästchen kommt — als deutlich gekennzeichnetes Rand-Kästchen für Eltern, eingebaut bei der nächsten Satzrunde dieses Kapitels (damit die festgesetzten Seiten ihren Freigabestand behalten). Punkt ③ (zwei Hände) nur, wenn er in eine Zeile passt. Nicht-Tora-Stoff ist ausdrücklich als Erklärung gekennzeichnet.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

7 De naam van de eerste vrouw: schrijven wij „Chawa” (zoals in onze Duitse teksten staat) of „Chava” (de gangbare Nederlandse spelling)? Der Name der ersten Frau: schreiben wir „Chawa” (wie in unseren deutschen Texten) oder „Chava” (die übliche niederländische Schreibweise)?

Eén keuze, die daarna overal geldt: in de drie boeken, de werkboeken en het ouderboek — het staat nu in een tabel van Band 2 en in enkele opmerkingen, en wij willen het één keer goed vastleggen. Eine Entscheidung, die danach überall gilt: in den drei Büchern, den Arbeitsheften und im Elternband — sie steht jetzt in einer Tabelle von Band 2 und in einigen Anmerkungen, und wir wollen sie einmal richtig festlegen.

📌 Onze tussenbeslissing — herzienbaar (uw woord gaat boven ons)📌 Unsere Vorab-Entscheidung — überarbeitbar (Ihr Wort geht über unsere) Nederlands „Chava” (zoals in uw eigen teksten; ook NIW en Chabad Nederland schrijven Chava), Duits „Chawa” (Hirsch/talmud.de, Chabad Duitsland, Morascha). Staat zo al in ons terminologieregister — hiermee vastgelegd. Niederländisch „Chava” (wie in Ihren eigenen Texten; auch NIW und Chabad Niederlande schreiben Chava), deutsch „Chawa” (Hirsch/talmud.de, Chabad Deutschland, Morascha). Stand so bereits in unserem Terminologie-Register — hiermit festgelegt.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

8 In de ouderbijlage bij Band 3 staat een korte noot over Gehinnom. Mag die er staan — en zo ja, in deze vorm? In der Eltern-Beilage zu Band 3 steht eine kurze Notiz über Gehinnom. Darf sie bleiben — und wenn ja, in dieser Form?

Het is één zin in de uitleg voor ouders, bij het verhaal waar de wereld op recht en onrecht staat: dat de Tora zegt dat de wereld op een evenwicht rust, en wat Gehinnom in die leer betekent. Zulke plaatsen leggen wij liever aan u voor dan dat wij ze stilletjes weglaten. Es ist ein Satz in der Erklärung für Eltern, bei der Erzählung, in der die Welt auf Recht und Unrecht steht: dass die Tora sagt, die Welt ruhe auf einem Gleichgewicht — und was Gehinnom in dieser Lehre bedeutet. Solche Stellen legen wir Ihnen lieber vor, als sie still wegzulassen.

📌 Onze tussenbeslissing — herzienbaar (uw woord gaat boven ons)📌 Unsere Vorab-Entscheidung — überarbeitbar (Ihr Wort geht über unsere) Het bullet komt — als duidelijk gemarkeerde toevoeging van de redactie, met de klassieke halttepunten: Gehinnom is zuivering, geen christelijke hel; doorgaans twaalf maanden (Misjna Edoejoet 2:10); de eigenlijke beloning is Olam Haba (Rambam, Hilchot Tesjoeva 8:1). U ziet de formulering bij de goedkeuring van het ouderboek. Der Bullet kommt — als deutlich gekennzeichneter Zusatz der Redaktion, mit den klassischen Haltepunkten: Gehinnom ist Reinigung, keine christliche Hölle; in der Regel zwölf Monate (Mischna Edujot 2:10); der eigentliche Lohn ist Olam Haba (Rambam, Hilchot Teschuwa 8:1). Die Formulierung sehen Sie bei der Elternband-Abnahme.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

9 De schrijfwijze van תשובה in het Duits: „Tschuwa” of „Teschuva”? Eén keuze, die overal geldt. Die Schreibweise von תשובה im Deutschen: „Tschuwa” oder „Teschuva”? Eine Entscheidung, die überall gilt.

Het woord staat in Band 3 en in de ouderbijlage. Beide schrijfwijzen bestaan in Duitse joodse uitgaven; wij willen er één kiezen en die overal aanhouden. Das Wort steht in Band 3 und in der Eltern-Beilage. Beide Schreibweisen gibt es in deutschen jüdischen Ausgaben; wir wollen eine wählen und durchhalten.

📌 Onze tussenbeslissing — herzienbaar (uw woord gaat boven ons)📌 Unsere Vorab-Entscheidung — überarbeitbar (Ihr Wort geht über unsere) Duits „Teschuva” — de gangbare vorm in orthodoxe Duitse uitgaven (Chabad Duitsland doorlopend, talmud.de; het Morascha-schema zelf geeft Tesjoeva; „Tschuwa” is Jiddisch-spreektaal). Wij zetten vóór de druk overal om. Deutsch „Teschuva” — die gängige Form in orthodoxen deutschen Ausgaben (Chabad Deutschland durchgehend, talmud.de; auch das Morascha-Schema ergibt Teschuwa; „Tschuwa” ist jiddische Umgangssprache). Wir stellen vor dem Druck überall um.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

🗓️ De feestdagen in het boek Die Feiertage im Buch

10 Waar in het boek horen de zes feestdag-hoofdstukken te staan? Wo im Buch gehören die sechs Feiertagskapitel hin? ✓ beantwoordbeantwortet

Het boek volgt de wekelijkse parasjot: hoofdstuk 1 is Bereesjiet, hoofdstuk 54 Wezot Haberacha. De feestdagen volgen niet die reeks, maar het jaar. Twee wegen zijn mogelijk. Ten eerste: elk feest op zijn plaats in het jaar — Rosj Hasjana en Jom Kippoer vóór Bereesjiet, Soekot erbij, Pesach tussen de parasjot van Niesan, Sjawoeot bij die van Siwan. Dan leest een kind het feest in de week dat het gevierd wordt. Ten tweede: de zes bij elkaar, als een eigen deel — makkelijker terug te vinden, en het jaar door bruikbaar zonder bladeren. Wij hebben deze keuze niet zelf gemaakt, want ze bepaalt meer dan de volgorde. Wij zorgen dat twee hoofdstukken die naast elkaar staan niet dezelfde toon, dezelfde soort vraag en hetzelfde soort spel krijgen. Zolang niet vaststaat wélke hoofdstukken naast elkaar komen te staan, kunnen wij dat voor deze zes niet nakijken. Ook de bladzijdenummers hangen eraan. Das Buch folgt den Wochenabschnitten: Kapitel 1 ist Bereschit, Kapitel 54 Wesot Haberacha. Die Feiertage folgen nicht dieser Reihe, sondern dem Jahr. Zwei Wege sind möglich. Erstens: jedes Fest an seiner Stelle im Jahr — Rosch Haschana und Jom Kippur vor Bereschit, Sukkot dazu, Pessach zwischen den Abschnitten des Nissan, Schawuot bei denen des Siwan. Dann liest ein Kind das Fest in der Woche, in der es gefeiert wird. Zweitens: die sechs zusammen als eigener Teil — leichter wiederzufinden und das Jahr über brauchbar, ohne zu blättern. Diese Wahl haben wir nicht selbst getroffen, denn sie entscheidet mehr als die Reihenfolge. Wir achten darauf, dass zwei Kapitel, die nebeneinander stehen, nicht denselben Ton, dieselbe Art Frage und dieselbe Art Spiel bekommen. Solange nicht feststeht, welche Kapitel nebeneinander zu liegen kommen, können wir das für diese sechs nicht nachprüfen. Auch die Seitenzahlen hängen daran.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:02

Ik zou ze aan het einde van de parsjiot dwz. na de parsjiot plaatsen omdat het elk jaar ergens anders staat

11 Lag Ba'omer: hoort het als zevende feestdag-hoofdstuk in het boek? Lag BaOmer: gehört es als siebtes Feiertagskapitel ins Buch? ✓ beantwoordbeantwortet

Van u hebben wij bladzijden over Lag Ba'omer voor alle drie de leeftijdsgroepen — de eerste zelfs al in het Duits. In de opzet van het boek staan echter zes feestdag-hoofdstukken, en Lag Ba'omer is daar niet een van. Wij hebben het daarom niet geschreven; het materiaal ligt klaar. Wij vragen het liever dan het stil weg te laten: uw bladzijden zijn er, en Lag Ba'omer valt midden in de Omer-tijd, waar in Deel 3 al over gesproken wordt. Als u het erbij wilt, maken wij het zoals de andere zes. Von Ihnen liegen uns Blätter über Lag BaOmer für alle drei Altersstufen vor — das erste sogar bereits auf Deutsch. Der Aufbau des Buches sieht jedoch sechs Feiertagskapitel vor, und Lag BaOmer ist keines davon. Wir haben es deshalb nicht geschrieben; das Material liegt bereit. Wir fragen lieber, als es still wegzulassen: Ihre Blätter sind da, und Lag BaOmer fällt mitten in die Omer-Zeit, über die in Band 3 ohnehin gesprochen wird. Wenn Sie es dabei haben möchten, machen wir es wie die anderen sechs.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:03 · Keuze/Auswahl: ja

—

2026-09-09 09:02 · Keuze/Auswahl: ja

—

🌿 Soekot Sukkot

12 U schrijft dat een soeka vier muurtjes moet hebben — wij hebben er „minstens drie“ van gemaakt. Mag dat zo blijven staan? Sie schreiben, eine Suka brauche vier Wände — wir haben daraus „mindestens drei“ gemacht. Darf das so stehen bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

In uw blad voor de middengroep staat bij de weetjes: „…een soeka **vier** muurtjes en een dak van riet moet hebben?“ Die zin staat in deel 1 nu als vaste regel voor kinderen van zes tot acht jaar. Omdat een soeka al met drie wanden koosjer is (twee hele en een van een tefach), hebben wij hem veranderd in: „…een soeka **minstens drie** muurtjes en een dak van riet moet hebben?“ — in het Nederlands en in het Duits. Onze reden om in uw woorden in te grijpen: een gezin met een soeka van drie wanden tegen de huismuur zou zijn eigen soeka in het boek als ongeldig terugvinden, en een aantekening achterin bereikt de voorlezende ouder niet. Dezelfde zin draagt inmiddels ook het bouwspel in het werkboek van deel 1 („minstens drie muurtjes — kijk in je hoofdstuk als je het niet zeker weet“). Wij hebben twee dingen van u nodig: uw oordeel over de ingreep, en of wij Soeka 6b en Sjoelchan Aroech OC 630,2 als bron mogen vastleggen vóór de druk. In Ihrem Blatt für die mittlere Gruppe steht bei den Wissenspunkten: „…een soeka **vier** muurtjes en een dak van riet moet hebben?“ Dieser Satz steht in Band 1 jetzt als feste Regel für Kinder von sechs bis acht Jahren. Weil eine Suka schon mit drei Wänden koscher ist (zwei ganze und eine von einem Tefach), haben wir ihn geändert in: „…een soeka **minstens drie** muurtjes en een dak van riet moet hebben?“ — im Niederländischen und im Deutschen. Unser Grund, in Ihre Worte einzugreifen: Eine Familie mit einer dreiwandigen Suka an der Hauswand fände ihre eigene Suka im Buch für untauglich erklärt, und eine Anmerkung im Anhang erreicht das vorlesende Elternteil nicht. Derselbe Satz trägt inzwischen auch das Bauspiel im Arbeitsheft zu Band 1 („mindestens drei Wände — schaut in eurem Kapitel nach, wenn ihr unsicher seid“). Wir brauchen zweierlei von Ihnen: Ihr Urteil über den Eingriff, und ob wir Sukka 6b und Schulchan Aruch OC 630,2 vor dem Druck als Beleg festhalten dürfen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:03 · Keuze/Auswahl: drie

—

13 Wij hebben uw etrog-tekst in een klein toneeltje gezet (Mirjam en papa) en daarbij op drie plaatsen aan uw zinnen gezeten. Akkoord? Wir haben Ihren Etrog-Text in eine kleine Szene gesetzt (Mirjam und Papa) und dabei an drei Stellen in Ihre Sätze eingegriffen. Einverstanden? ✓ beantwoordbeantwortet

Uw blad voor de jongste groep beschrijft en legt uit, maar het vertelt niet: er is geen kind, geen plaats en geen tijdsverloop. Voor zesjarigen is dat de moeilijkste vorm om naar te luisteren. Wij hebben er daarom een toneeltje omheen gelegd: papa zet een doosje op tafel, Mirjam maakt het open, er ligt een gele vrucht in zachte watten. Uw uitleg staat er nu deels als papa's woorden in. Voor het toneeltje zelf is geen zin van u geschrapt en er is geen enkel feit bijgekomen. (Wat elders in deel 1 wél is weggelaten, leggen wij u in een aparte vraag voor.) Drie ingrepen in uw woorden zijn er wél. (1) U schrijft: „Dat geldt zeker voor de etrog. Die lijkt zoveel op de citroen dat heel veel mensen de citroen en de etrog door elkaar halen.“ — en pas daarna: „Daarom moet je goed opletten dat jouw etrog geen citroen is.“ Bij ons staat de waarschuwing vóór de reden, omdat Mirjams vraag „Een citroen?“ die waarschuwing oproept: „Papa lacht. ‘Je moet goed opletten dat jouw etrog geen citroen is! Die lijkt zoveel op de citroen dat heel veel mensen de citroen en de etrog door elkaar halen.’“ Het woord „Daarom“ is daarbij vervallen. (2) Uw „We moeten dan met de loelav en de etrog schudden“ is geworden: „Met Soekot moeten we met de loelav en de etrog schudden“, omdat er nu een toneeltje tussen staat en „dan“ naar niets meer wees. (3) Uw mededeling „De loelav en de etrog lijken op delen van ons lichaam.“ is een vraag van papa geworden met het antwoord erachteraan: „Weet je waar de loelav en de etrog op lijken?“ — „Op delen van ons lichaam!“ De woorden zijn de uwe, de vorm is van ons. Ihr Blatt für die jüngste Gruppe beschreibt und erklärt, aber es erzählt nicht: kein Kind, kein Ort, kein Zeitverlauf. Für Sechsjährige ist das die schwerste Form zum Zuhören. Wir haben deshalb eine Szene darumgelegt: Papa stellt eine Schachtel auf den Tisch, Mirjam macht sie auf, darin liegt eine gelbe Frucht in weicher Watte. Ihre Erklärungen stehen jetzt teils als Papas Rede. Für die Szene selbst ist kein Satz von Ihnen gestrichen und keine einzige Sachaussage hinzugekommen. (Was an anderer Stelle in Band 1 weggelassen wurde, legen wir Ihnen in einer eigenen Frage vor.) Drei Eingriffe in Ihren Wortlaut gibt es aber. (1) Sie schreiben: „Dat geldt zeker voor de etrog. Die lijkt zoveel op de citroen dat heel veel mensen de citroen en de etrog door elkaar halen.“ — und erst danach: „Daarom moet je goed opletten dat jouw etrog geen citroen is.“ Bei uns steht die Warnung vor der Begründung, weil Mirjams Frage „Een citroen?“ sie auslöst: „Papa lacht. ‘Je moet goed opletten dat jouw etrog geen citroen is! Die lijkt zoveel op de citroen dat heel veel mensen de citroen en de etrog door elkaar halen.’“ Das „Daarom“ fällt dabei weg. (2) Ihr „We moeten dan met de loelav en de etrog schudden“ lautet jetzt „Met Soekot moeten we met de loelav en de etrog schudden“, weil nun eine Szene dazwischensteht und „dan“ ins Leere zeigte. (3) Ihre Feststellung „De loelav en de etrog lijken op delen van ons lichaam.“ ist zu einer Frage Papas mit nachgestellter Antwort geworden: „Weet je waar de loelav en de etrog op lijken?“ — „Op delen van ons lichaam!“ Die Worte sind Ihre, die Form ist unsere.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:33 · Keuze/Auswahl: alles

—

14 Deel 1 vertelt niets over het bouwen van een soeka, omdat uw jongste blad daar geen zin over heeft. Zo laten? Band 1 erzählt nichts vom Bauen einer Suka, weil Ihr jüngstes Blatt keinen Satz darüber hat. So lassen? ✓ beantwoordbeantwortet

Voor deel 1 was als thema gedacht: de soeka bouwen en erin wonen — bouwen, versieren, eten, regen. Uw blad voor de jongste groep gaat van begin tot eind over de loelav, de etrog, de hadassiem en de aravot; over de soeka staat er geen enkele zin in. Wij verzinnen niets bij, dus volgt deel 1 uw blad. De soeka komt daar nu alleen binnen langs twee weetjes uit uw middenblad (zeven dagen; muurtjes en een rieten dak), langs een woordkader („Een soeka is een hut“) en langs het werkboek, waar kinderen een slinger voor de soeka knutselen en op tafel een soeka bouwen. Het wónen in de soeka staat in deel 2, de betekenis ervan in deel 3. Gevolg: het hoofdstuk in deel 1 heet „De etrog is geen citroen“ en gaat over de vier soorten — niet over de hut. Für Band 1 war als Thema gedacht: die Suka bauen und darin wohnen — bauen, schmücken, essen, Regen. Ihr Blatt für die jüngste Gruppe handelt von Anfang bis Ende von Lulaw, Etrog, Hadassim und Arawot; über die Suka steht darin kein einziger Satz. Wir erfinden nichts hinzu, also folgt Band 1 Ihrem Blatt. Die Suka kommt dort jetzt nur noch über zwei Wissenspunkte aus Ihrem mittleren Blatt herein (sieben Tage; Wände und Schilfdach), über ein Wortkästchen („Eine Suka ist eine Hütte“) und über das Arbeitsheft, in dem die Kinder eine Girlande für die Suka basteln und auf dem Tisch eine Suka bauen. Das Wohnen in der Suka steht in Band 2, ihre Deutung in Band 3. Folge: Das Kapitel in Band 1 heißt „Der Etrog ist keine Zitrone“ und handelt von den vier Arten — nicht von der Hütte.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:34 · Keuze/Auswahl: zo_laten

—

15 Uw alinea over Simchat Beet Hasjoëva staat niet meer in deel 2, maar in deel 3 — als weetje, en daardoor met één zin in de vraagvorm. Akkoord? Ihr Absatz über Simchat Beit haSchoewa steht nicht mehr in Band 2, sondern in Band 3 — als Wissenspunkt, und dadurch mit einem Satz in Frageform. Einverstanden? ✓ beantwoordbeantwortet

In uw blad voor de middengroep staat: „Tijdens Soekot is er het feest van het water scheppen. Dit is simchat beet hasjove’a. De Talmoed, het grote boek waar alles in staat van Jahadoet, vertelt ons, dat de grootste Chagamiem tijdens simchat beet hasjove’a als blijde kinderen rond dansten, sprongen en jongleerden met allerlei fakkels. Het was prachtig om dat te zien.“ Twee redenen hebben ons doen besluiten die alinea in deel 2 weg te laten: hij staat als enige buiten de gedachtegang „wij gaan naar buiten — wij zijn allemaal gelijk — het gewone jaar begint“, en hij brengt voor acht- tot tienjarigen twee extra Hebreeuwse woorden mee. Weggegooid is hij niet: hij staat nu in deel 3, waar die woorden thuishoren — en het is de enige plek in het hele hoofdstuk waar de vreugde van het feest te zíen is. Eén ding moeten wij daarbij eerlijk melden: omdat de weetjes in het boek vragen zijn, is uw eerste zin in de vraagvorm gezet en staat hij daardoor in de verleden tijd: „…er tijdens Soekot het feest van het water scheppen wás?“ De rest van de alinea staat er woord voor woord. Als u die verleden tijd niet wilt, zetten wij de zin terug in de tegenwoordige tijd. In Ihrem Blatt für die mittlere Gruppe steht: „Tijdens Soekot is er het feest van het water scheppen. Dit is simchat beet hasjove’a. De Talmoed, het grote boek waar alles in staat van Jahadoet, vertelt ons, dat de grootste Chagamiem tijdens simchat beet hasjove’a als blijde kinderen rond dansten, sprongen en jongleerden met allerlei fakkels. Het was prachtig om dat te zien.“ Zwei Gründe haben uns bewogen, diesen Absatz in Band 2 wegzulassen: Er steht als einziger außerhalb des Bogens „wir gehen hinaus — wir sind alle gleich — das gewöhnliche Jahr beginnt“, und er bringt für Acht- bis Zehnjährige zwei zusätzliche hebräische Wörter mit. Verloren ist er nicht: Er steht jetzt in Band 3, wo diese Wörter hingehören — und es ist die einzige Stelle des ganzen Kapitels, an der die Freude des Festes sichtbar wird. Eines müssen wir dabei offen sagen: Weil die Wissenspunkte im Buch Fragen sind, ist Ihr erster Satz in die Frageform gesetzt und steht dadurch in der Vergangenheit: „…er tijdens Soekot het feest van het water scheppen wás?“ Der Rest des Absatzes steht Wort für Wort. Wenn Ihnen diese Vergangenheitsform nicht recht ist, stellen wir den Satz in die Gegenwart zurück.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:34 · Keuze/Auswahl: deel3

—

2026-09-09 09:34 · Keuze/Auswahl: deel3

—

16 Midden in Ariella's verhaal hebben wij Eli één tussenvraag laten stellen. Mag dat in uw verhaal? Mitten in Ariellas Erzählung haben wir Eli eine Zwischenfrage stellen lassen. Darf das in Ihrer Erzählung stehen? ✓ beantwoordbeantwortet

In uw blad voor de oudste groep vertelt Ariella de hele tijdlijn in één adem — het langste stuk dat in de hele reeks één figuur aan één stuk door vertelt. Bij de zin „De volgende dag – 11 Tisjrie – gaf Mosjé opdracht het Misjkan te bouwen“ moet een kind van tien of elf vier data tegelijk vasthouden (17 Tammoez, veertig dagen, Jom Kippoer, 11 Tisjrie) en weet het nog niet waar ze op uitlopen. Precies daar staat nu, in het Nederlands en in het Duits, een regel van ons: Eli: „Wacht. Ik raak in de war met de dagen. Op 17 Tammoez braken de Tafelen, op Jom Kippoer werd vergeven — en Soekot is pas vijf dagen later. Wat gebeurt daartussen?“ — waarna Ariella verdergaat met „Dat is precies de vraag.“ en dan uw eigen zin. Er is geen zin van u verplaatst, geschrapt of anders geformuleerd, de volgorde van de sprekers blijft en Ariella houdt het laatste woord. Maar het zijn onze woorden in uw verhaal, en dat leggen wij u voor. In Ihrem Blatt für die älteste Gruppe erzählt Ariella die ganze Zeitfolge in einem Zug — das längste Stück, das in der ganzen Reihe eine einzige Figur ohne Unterbrechung erzählt. Beim Satz „De volgende dag – 11 Tisjrie – gaf Mosjé opdracht het Misjkan te bouwen“ muss ein Kind von zehn oder elf Jahren vier Daten gleichzeitig halten (17. Tammus, vierzig Tage, Jom Kippur, 11. Tischri) und weiß noch nicht, worauf sie hinauslaufen. Genau dort steht jetzt, niederländisch und deutsch, eine Zeile von uns: Eli: „Wacht. Ik raak in de war met de dagen. Op 17 Tammoez braken de Tafelen, op Jom Kippoer werd vergeven — en Soekot is pas vijf dagen later. Wat gebeurt daartussen?“ — danach setzt Ariella mit „Dat is precies de vraag.“ wieder an und fährt mit Ihrem eigenen Satz fort. Kein Satz von Ihnen ist verschoben, gestrichen oder umformuliert, die Sprecherfolge bleibt, und Ariella behält das letzte Wort. Es sind aber unsere Worte in Ihrer Erzählung, und das legen wir Ihnen vor.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:34 · Keuze/Auswahl: zo_laten

—

2026-09-09 09:34 · Keuze/Auswahl: zo_laten

—

17 Twee stukken uit uw jongste blad staan niet in het boek: uw les over „alles zelf doen en leren“ en de namen van twee van de vier rabbijnen. Zwei Stellen Ihres jüngsten Blattes stehen nicht im Buch: Ihre Lehre über „alles selbst tun und lernen“ und die Namen von zwei der vier Rabbiner. ✓ beantwoordbeantwortet

(1) Na de regel dat de etrog ons eigendom moet zijn, schrijft u: „Dat leert ons iets anders: wij moeten alles uit de Tora helemaal zelf doen en leren. We kunnen het niet overlaten aan andere mensen. Het moet helemaal van onszelf worden, alles wat we van de Tora leren.“ Die gedachtestap is voor kinderen van zes tot acht een abstractie te ver; wij hebben hem in deel 1 weggelaten. De eigendomsregel zélf blijft staan, want het verhaal van Rabban Gamli’eel kan niet zonder. (2) In uw verhaal noemt u vier rabbijnen bij naam: Rabban Gamli’eel, Rabbi Jehosjoe’a, Rabbi Elazar en Rabbi Akiva. In deel 1 staat „vier grote Rabbijnen“, en alleen de twee namen die iets dóén — Rabban Gamli’eel, die betaalt en weggeeft, en Rabbi Jehosjoe’a, die het krijgt. Het getal vier blijft. (1) Nach der Regel, dass der Etrog unser Eigentum sein muss, schreiben Sie: „Dat leert ons iets anders: wij moeten alles uit de Tora helemaal zelf doen en leren. We kunnen het niet overlaten aan andere mensen. Het moet helemaal van onszelf worden, alles wat we van de Tora leren.“ Dieser Gedankenschritt ist für Sechs- bis Achtjährige eine Abstraktion zu viel; wir haben ihn in Band 1 weggelassen. Die Eigentumsregel selbst bleibt stehen, denn die Geschichte von Rabban Gamliel kommt ohne sie nicht aus. (2) In Ihrer Geschichte nennen Sie vier Rabbiner beim Namen: Rabban Gamli’eel, Rabbi Jehosjoe’a, Rabbi Elazar und Rabbi Akiva. In Band 1 steht „vier große Rabbiner“ und nur die beiden Namen, die etwas tun — Rabban Gamliel, der zahlt und weiterschenkt, und Rabbi Jehoschua, der ihn bekommt. Die Zahl vier bleibt.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:35 · Keuze/Auswahl: beide_ok

—

18 U schrijft „vergaf G’d de avera van het gouden kalf“; in de Duitse tekst staat daar „Haschem“. Goed zo? Sie schreiben „vergaf G’d de avera van het gouden kalf“; im deutschen Text steht dort „Haschem“. Ist das recht so? ✓ beantwoordbeantwortet

Dit is de enige plek in het hele hoofdstuk waar de Naam zelf in de twee talen uit elkaar loopt. Uw Nederlandse zin blijft precies zoals u hem geschreven heeft: „op Jom Kippoer vergaf **G’d** de avera van het gouden kalf“. In het Duitse boek staat overal „Haschem“, ook waar u in het Nederlands „Hasjeem“ schrijft; één enkele „G’tt“ midden in die reeks zou eruit springen. Daarom luidt de Duitse zin: „vergab **Haschem** die Awera“. Het is een keuze in de vormgeving van de reeks, geen uitspraak over de zaak — maar het is uw naam voor Hem, dus vragen wij het u. Dies ist die einzige Stelle des ganzen Kapitels, an der der Name selbst in den beiden Sprachen auseinandergeht. Ihr niederländischer Satz bleibt genau so, wie Sie ihn geschrieben haben: „op Jom Kippoer vergaf **G’d** de avera van het gouden kalf“. Im deutschen Buch steht durchgängig „Haschem“, auch dort, wo Sie im Niederländischen „Hasjeem“ schreiben; ein einzelnes „G’tt“ mitten in dieser Reihe fiele heraus. Deshalb lautet der deutsche Satz: „vergab **Haschem** die Awera“. Es ist eine Entscheidung der Reihenform, keine Aussage zur Sache — aber es ist Ihr Name für Ihn, also fragen wir Sie.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:36 · Keuze/Auswahl: haschem_de

—

🍎 Rosj Hasjana Rosch Haschana

19 In het deel voor 10–12 jaar staan drie zinnen die niet van u zijn: „… dat er op Rosj Hasjana nog iemand over jou rechtspreekt: jijzelf.” Mogen ze blijven staan? Im Teil für 10–12 Jahre stehen drei Sätze, die nicht von Ihnen sind: „… dass an Rosch Haschana noch jemand über dich zu Gericht sitzt: du selbst.“ Dürfen sie stehen bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

Op uw blad voor de bovenbouw staat: „Van te grote doelstellingen worden we alleen maar depressief omdat we van meet af aan beseffen dat we die nooit zullen halen.” Wij hebben die gedachte toegespitst en er drie zinnen van gemaakt die zo bij u niet staan: „En bedenk nu dat er op Rosj Hasjana nog iemand over jou rechtspreekt: jijzelf. Een rechtvaardige rechter vraagt niet het onmogelijke. Wie zich voorneemt om vanaf morgen een ander mens te zijn, heeft zichzelf eigenlijk al vrijgesproken — hij weet immers dat er niets van komt.” Ook de kop boven dit stuk hangt eraan: „De rechter ben jij”. Waarom wij het deden: uw blad legt uit waaróm kleine doelen beter zijn, maar het zegt niet tegen wie het kind dat kleine doel eigenlijk moet verantwoorden — met deze drie zinnen wordt het oordeel van buiten een oordeel over jezelf, en de hele feestdag komt bij het kind binnen. Zonder deze zinnen blijft uw redenering volledig staan, alleen zonder die wending. Het is de sterkste eigen formulering van dit hoofdstuk; daarom leggen wij hem uitdrukkelijk aan u voor. Auf Ihrem Blatt für die Oberstufe steht: „Van te grote doelstellingen worden we alleen maar depressief omdat we van meet af aan beseffen dat we die nooit zullen halen.“ Wir haben diesen Gedanken zugespitzt und drei Sätze daraus gemacht, die so bei Ihnen nicht stehen: „Und jetzt denk daran, dass an Rosch Haschana noch jemand über dich zu Gericht sitzt: du selbst. Ein gerechter Richter verlangt nicht das Unmögliche. Wer sich vornimmt, ab morgen ein anderer Mensch zu sein, hat sich in Wahrheit schon freigesprochen — er weiß ja, dass daraus nichts wird.“ Auch die Überschrift über diesem Stück hängt daran: „Der Richter bist du“. Warum wir es getan haben: Ihr Blatt erklärt, warum kleine Ziele besser sind, sagt aber nicht, vor wem das Kind sein kleines Ziel verantwortet — mit diesen drei Sätzen wird aus dem Gericht von außen ein Urteil über sich selbst. Ohne die Sätze bleibt Ihre Beweisführung vollständig, nur ohne diese Wendung. Es ist der stärkste eigene Eingriff dieses Kapitels; darum legen wir ihn Ihnen ausdrücklich vor.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:41 · Keuze/Auswahl: laten

—

20 Uw prijsvraag over de verdwenen sjofar eindigt met „Wie heeft gelijk?”. In het werkboek staat nu een oplossing. Klopt die? Ihr Rätsel über den verschwundenen Schofar endet mit „Wer hat recht?“. Im Arbeitsheft steht jetzt eine Auflösung. Stimmt sie? ✓ beantwoordbeantwortet

In het deel voor 8–10 jaar staat uw strijdgesprek volledig en in uw eigen volgorde, tot en met Ronny: „Ik denk dat kinderen op een sjofar mogen blazen om te oefenen, ook op Rosj Hasjana, alleen volwassenen niet want die mogen geen extra muziek maken als dat niet nodig is.” In het boek zelf blijft de vraag open, zoals bij u. In het werkboek hebben wij een oplossing geschreven: „Asaf en Ita hebben gelijk dat je na de mitswa niet zomaar doorblaast — Rosj Hasjana is een jom tov. Ronny heeft gelijk voor de kinderen: om te oefenen mogen zij blazen.” Dit is de enige halachische uitspraak in dit deel die niet woordelijk bij u staat. Wij willen haar niet afdrukken zonder uw woord. Im Teil für 8–10 Jahre steht Ihr Streitgespräch vollständig und in Ihrer Reihenfolge, bis zu Ronny: „Ich denke, Kinder dürfen auf einem Schofar blasen, um zu üben, auch an Rosch Haschana. Erwachsene nicht: Die dürfen keine Extra-Musik machen, wenn es nicht sein muss.“ Im Buch selbst bleibt die Frage offen wie bei Ihnen. Im Arbeitsheft haben wir eine Auflösung geschrieben: „Asaf und Ita haben recht, dass man nach der Mizwa nicht einfach weiterbläst — Rosch Haschana ist ein Jom Tow. Ronny hat für die Kinder recht: Zum Üben dürfen sie blasen.“ Das ist die einzige halachische Aussage dieses Teils, die nicht wörtlich bei Ihnen steht. Wir wollen sie ohne Ihr Wort nicht drucken.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:42 · Keuze/Auswahl: klopt

—

21 In uw verhaal voor de onderbouw zegt u niet wie het offer op de berg Moria zou zijn; in uw weetje daaronder staat wel „Akedat Jitschak”. Wij noemen bij de 6–8-jarigen geen van beide. Is dat uw bedoeling? In Ihrer Geschichte für die Unterstufe sagen Sie nicht, wer das Opfer auf dem Berg Moria sein sollte; in Ihrem Wissenspunkt darunter steht aber „Akedat Jitschak“. Wir nennen bei den 6–8-Jährigen weder das eine noch das andere. Ist das Ihre Absicht? ✓ beantwoordbeantwortet

Twee plaatsen op hetzelfde blad. In het verhaal staat: „Awraham ging met Jitschak om een groot offer te brengen op de berg Moria en dat duurde drie dagen.” Wie het offer zou zijn, staat er niet — wij hebben het niet ingevuld. In uw weetje eronder staat wel de naam: „Waarom moeten wij G'd aan de Akedat Jitschak herinneren?” Dat weetje is in het boek een gesprekje tussen kinderen geworden, en daarin staat nu „denk aan die dag op de berg Moria!” — de naam Akeda valt niet. Reden voor allebei: voor deze leeftijd hoort de Akeda in het hoofdstuk over Wajera, waar zij verteld en opgevangen wordt, en niet in een feestdaghoofdstuk waar zij in één bijzin of in één woord zou vallen. Het kind wordt daarheen verwezen met een zinnetje in de kantlijn: „Awraham en Jitschak op weg naar de berg Moria — dat hele verhaal vertelt hoofdstuk 4 je.” Wilt u het zo, of moet er hier al staan wie het offer zou zijn? Zwei Stellen auf demselben Blatt. In der Geschichte steht: „Awraham ging met Jitschak om een groot offer te brengen op de berg Moria en dat duurde drie dagen.“ Wer das Opfer sein sollte, steht dort nicht — wir haben es nicht eingesetzt. In Ihrem Wissenspunkt darunter steht der Name sehr wohl: „Waarom moeten wij G'd aan de Akedat Jitschak herinneren?“ Dieser Wissenspunkt ist im Buch ein Gespräch zwischen Kindern geworden, und dort heißt es jetzt „Denk an den Tag auf dem Berg Moria!“ — der Name Akeda fällt nicht. Grund für beides: Für dieses Alter gehört die Akeda in das Kapitel über Wajera, wo sie erzählt und aufgefangen wird, und nicht in ein Feiertagskapitel, wo sie in einem Nebensatz oder in einem einzigen Wort stünde. Das Kind wird mit einem Randsatz dorthin verwiesen: „Awraham und Jizchak auf dem Weg zum Berg Moria — die ganze Geschichte erzählt dir Kapitel 4.“ Wollen Sie es so, oder soll hier schon stehen, wer das Opfer sein sollte?

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:45 · Keuze/Auswahl: zwijgen

—

22 Alle drie uw bladen eindigen met de nieuwjaarsgroet — tweemaal „SJANA TOVA !” en eenmaal „Sjana tova!”. Wij hebben daarom de vaste afsluiting „Sjabbat sjalom” laten vallen. Geldt dat voor alle feestdaghoofdstukken? Alle drei Ihrer Blätter enden mit dem Neujahrsgruß — zweimal „SJANA TOVA !“ und einmal „Sjana tova!“. Wir haben deshalb den festen Schlussgruß „Schabbat Schalom“ fallen lassen. Gilt das für alle Feiertagskapitel? ✓ beantwoordbeantwortet

Elk hoofdstuk van dit boek eindigt tot nu toe met dezelfde groet: „Sjabbat sjalom”. Uw drie bladen over Rosj Hasjana eindigen alle drie met de nieuwjaarsgroet. Wij zijn u gevolgd: in het Nederlands staat er nu „Sjana tova!”, in het Duits „Schana towa!”. Inhoudelijk lijkt ons dat juist — Rosj Hasjana is een jom tov en geen sjabbat, en een sjabbatgroet zou hier het verkeerde zeggen. Maar het raakt niet één hoofdstuk: als dit zo blijft, krijgt elk feestdaghoofdstuk een eigen slotgroet, en dan hebben wij van u ook de groeten voor de andere feesten nodig. Daarom vragen wij het één keer, voor alle feestdaghoofdstukken tegelijk. Jedes Kapitel dieses Buches endet bisher mit demselben Gruß: „Schabbat Schalom“. Ihre drei Blätter zu Rosch Haschana enden alle drei mit dem Neujahrsgruß. Wir sind Ihnen gefolgt: im Niederländischen steht jetzt „Sjana tova!“, im Deutschen „Schana towa!“. Inhaltlich scheint uns das richtig — Rosch Haschana ist ein Jom Tow und kein Schabbat, ein Schabbatgruß sagte hier das Falsche. Es betrifft aber nicht nur dieses Kapitel: Bleibt es so, bekommt jedes Feiertagskapitel einen eigenen Schlussgruß, und dann brauchen wir von Ihnen auch die Grüße für die anderen Feste. Darum fragen wir einmal für alle Feiertagskapitel zusammen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:47 · Keuze/Auswahl: eigen-groet

Schrijf bij elke andere feestdag dan Rosj Hasjana en Jom Kippoer: chag sameach. Bij Rosj Hasjana: sjana towa en bij Jom Kippoer: gemar chatima towa.

23 In het deel voor 10–12 jaar hebben wij zes plaatsen in uw tekst anders gezegd — onder andere „Yes we can” en „een vette bankrekening”. Mogen die veranderingen blijven? Im Teil für 10–12 Jahre haben wir sechs Stellen Ihres Textes anders gesagt — unter anderem „Yes we can“ und „een vette bankrekening“. Dürfen diese Änderungen bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

Uw blad voor de bovenbouw is hoorbaar voor volwassenen geschreven. Wij hebben de gedachtegang volledig gelaten en alleen zes plaatsen anders gezegd — in het Nederlands en in het Duits gelijk. (1) Uw beeld „een ivoren torentje met een vette bankrekening” staat niet meer waar u het had: het hoorde bij uw zin over de vele kleine giften, en die zin staat in het boek in een weetjeskader, waar een oordeel over een gever niet thuishoort. Het beeld zelf keert terug bij de organisator van het pompeuze bal: „Hij geeft van grote hoogte, zonder de mensen aan te kijken aan wie hij geeft.” (2) „psycho-religieus dal” → „een diep dal”. (3) „futiele aspiraties en nutteloze bezigheden” → „dingen die niets waard waren”. (4) „Yes we can” → „ik kan dit toch” (een leus uit een verkiezingscampagne; een kind van 2026 hoort er niets in). (5) „depressief” (twee keer) → „moedeloos”. (6) „Dit klinkt wel erg fatalistisch!” → „Klinkt dat niet vreemd?”. Bij (5) en (6) speelt nog iets mee: „depressief” is voor deze leeftijd een zwaar woord, en „fatalistisch” maakt een verwijt dat uw eigen volgende alinea meteen weerlegt. Alles wat u zegt, staat er nog — maar het zijn op deze zes plaatsen niet meer uw woorden. Ihr Blatt für die Oberstufe ist hörbar für Erwachsene geschrieben. Wir haben den Gedankengang vollständig gelassen und nur sechs Stellen anders gesagt — im Niederländischen und im Deutschen gleich. (1) Ihr Bild „een ivoren torentje met een vette bankrekening“ steht nicht mehr dort, wo Sie es hatten: Es gehörte zu Ihrem Satz über die vielen kleinen Spenden, und dieser Satz steht im Buch in einem Wissenskasten, in den ein Urteil über einen Spender nicht gehört. Das Bild selbst kehrt beim Veranstalter des prunkvollen Balls wieder: „Er gibt aus großer Höhe, ohne die Menschen anzusehen, denen er gibt.“ (2) „psycho-religieus dal“ → „ein tiefes Loch“. (3) „futiele aspiraties en nutteloze bezigheden“ → „mit Dingen verbracht hat, die nichts wert waren“. (4) „Yes we can“ → „Ich kann das doch“ (ein Slogan aus einem Wahlkampf; ein Kind von 2026 hört darin nichts). (5) „depressief“ (zweimal) → „mutlos“. (6) „Dit klinkt wel erg fatalistisch!“ → „Klingt das nicht seltsam?“. Bei (5) und (6) kommt hinzu: „depressief“ ist für dieses Alter ein schweres Wort, und „fatalistisch“ erhebt einen Vorwurf, den Ihr eigener nächster Absatz sofort entkräftet. Alles, was Sie sagen, steht noch da — aber es sind an diesen sechs Stellen nicht mehr Ihre Worte.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:50 · Keuze/Auswahl: laten

—

24 Eén halve zin van u staat niet in het boek: over grote geesten die hun leven geven voor hun idealen. Weglaten of terugzetten? Ein halber Satz von Ihnen steht nicht im Buch: über große Geister, die ihr Leben für ihre Ideale geben. Weglassen oder wieder aufnehmen? ✓ beantwoordbeantwortet

Op uw blad voor de bovenbouw staat: „Andere grote geesten ontwikkelen een totaal nieuwe levensfilosofie en gaan daarvoor of geven hun leven voor hun idealen.” Die halve zin hebben wij niet overgenomen. Reden: voor 10–12 jaar is het sterven voor een ideaal geen bijzin maar een eigen onderwerp — een kind blijft erin hangen en leest de rest van de alinea niet meer. En voor de vraag van de Midrasj („wat vond meer gunst in G'ds ogen?”) draagt hij niets bij wat uw voorbeeld van het pompeuze bal niet al draagt. Het is de enige plaats in dit deel waar een eigen gedachte van u wegvalt; wat verder is weggevallen, zijn slotzinnen die een gedachte nog een keer zeggen. Auf Ihrem Blatt für die Oberstufe steht: „Andere grote geesten ontwikkelen een totaal nieuwe levensfilosofie en gaan daarvoor of geven hun leven voor hun idealen.“ Diesen halben Satz haben wir nicht übernommen. Grund: Für 10–12 Jahre ist das Sterben für ein Ideal kein Nebensatz, sondern ein eigenes Thema — ein Kind bleibt daran hängen und liest den Rest des Absatzes nicht mehr. Und für die Frage des Midrasch („wat vond meer gunst in G'ds ogen?“) trägt er nichts bei, was Ihr Beispiel vom prunkvollen Ball nicht schon trägt. Es ist die einzige Stelle dieses Teils, an der ein eigener Gedanke von Ihnen wegfällt; was sonst weggefallen ist, sind Schlusssätze, die einen Gedanken noch einmal sagen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:51 · Keuze/Auswahl: weglaten

—

25 In het deel voor 8–10 jaar hebben wij uw eerste twee alinea's omgedraaid: het boek begint nu met de ochtend. Mag dat zo? Im Teil für 8–10 Jahre haben wir Ihre ersten beiden Absätze getauscht: Das Buch beginnt jetzt mit dem Morgen. Darf das so bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

Uw blad voor de middenbouw begint met een vaststelling: „Rosj Hasjana is onze kans om weer een nieuwe start te maken. Aan het eind van elk jaar kunnen we weer helemaal opnieuw beginnen.” Pas daarna komt de alinea over de ochtend: „Als je er goed over nadenkt, hebben wij elke morgen, wanneer wij onze ogen openen, weer een kleine Rosj Hasjana.” In het boek staat die ochtend-alinea nu vóórop en uw nieuwjaarsalinea erachter. Waarom: een hoofdstuk dat met een vaststelling begint, leest een kind als een mededeling en het haakt af; begint het met iets dat het kind vanochtend zelf gedaan heeft — de ogen opendoen — dan is het meteen binnen. In het Nederlands staan uw woorden in die alinea's onveranderd, alleen in omgekeerde volgorde. In het Duits spreekt diezelfde alinea het kind rechtstreeks aan: „Heute Morgen hast du die Augen aufgemacht.” Dat is onze zin; hij zegt niets wat u niet zegt, maar hij zegt het tegen het kind. Ihr Blatt für die Mittelstufe beginnt mit einer Feststellung: „Rosj Hasjana is onze kans om weer een nieuwe start te maken. Aan het eind van elk jaar kunnen we weer helemaal opnieuw beginnen.“ Erst danach kommt der Absatz über den Morgen: „Als je er goed over nadenkt, hebben wij elke morgen, wanneer wij onze ogen openen, weer een kleine Rosj Hasjana.“ Im Buch steht dieser Morgen-Absatz jetzt vorn und Ihr Neujahrsabsatz dahinter. Warum: Ein Kapitel, das mit einer Feststellung anfängt, liest ein Kind als Mitteilung und steigt aus; fängt es mit etwas an, das das Kind heute Morgen selbst getan hat — die Augen aufmachen —, ist es sofort drin. Im Niederländischen stehen Ihre Worte in diesen Absätzen unverändert, nur in umgekehrter Reihenfolge. Im Deutschen spricht derselbe Absatz das Kind unmittelbar an: „Heute Morgen hast du die Augen aufgemacht.“ Das ist unser Satz; er behauptet nichts, was Sie nicht sagen, aber er sagt es zum Kind.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:52 · Keuze/Auswahl: laten

—

26 Op uw bladen staan vijf woorden op twee manieren gespeld. Wij hebben ze gelijkgetrokken — mogen onze keuzes zo blijven? Auf Ihren Blättern stehen fünf Wörter in zwei Schreibweisen. Wir haben sie vereinheitlicht — dürfen unsere Entscheidungen so bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

Het gaat om vijf plaatsen, alle op uw eigen bladen. (1) De naam van het kind staat op het blad voor de onderbouw eenmaal „Jakov” en tweemaal „Jacob”; wij schrijven overal „Jakov” — dat houdt het kind meteen los van de aartsvader Jaäkov. (2) Op het blad voor de bovenbouw staat „tesjoewa” vier keer naast „teschuwa” tien keer; wij schrijven overal „tesjoewa”. (3) Op het blad voor de middenbouw staat „miswa” vlak na „mitswa”; wij schrijven „mitswa”. (4) Daar staat ook „Elk ochtend”; wij schrijven „Elke ochtend”. (5) En „sjofarblazen” aaneen; wij schrijven „sjofar blazen”. Wat wij níet hebben aangeraakt: u schrijft „Awraham”, terwijl elders in het boek „Avraham” staat — daar is uw vorm blijven staan, omdat het Nederlands uw stem is. Als u één van deze keuzes anders wilt, veranderen wij die overal in het hoofdstuk mee. Es geht um fünf Stellen, alle auf Ihren eigenen Blättern. (1) Der Name des Kindes steht auf dem Blatt für die Unterstufe einmal „Jakov“ und zweimal „Jacob“; wir schreiben überall „Jakov“ — das hält das Kind zugleich vom Erzvater Jaakow getrennt. (2) Auf dem Blatt für die Oberstufe steht „tesjoewa“ viermal neben „teschuwa“ zehnmal; wir schreiben überall „tesjoewa“. (3) Auf dem Blatt für die Mittelstufe steht „miswa“ dicht nach „mitswa“; wir schreiben „mitswa“. (4) Dort steht auch „Elk ochtend“; wir schreiben „Elke ochtend“. (5) Und „sjofarblazen“ zusammen; wir schreiben „sjofar blazen“. Was wir nicht angetastet haben: Sie schreiben „Awraham“, während anderswo im Buch „Avraham“ steht — dort ist Ihre Form geblieben, weil das Niederländische Ihre Stimme ist. Wenn Sie eine dieser Entscheidungen anders wollen, ziehen wir sie im ganzen Kapitel nach.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:52 · Keuze/Auswahl: laten

—

🕯️ Jom Kippoer Jom Kippur

27 Het verhaal over de studente en de Dalai Lama staat in geen van de drie delen — mag dat zo blijven? Die Geschichte über die Studentin und den Dalai Lama steht in keinem der drei Bände — darf das so bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

Op uw blad vertelt u in ruim 230 woorden over het gesprek met een Amerikaanse studente, over haar maand bij een Tibetaanse familie en over de audiëntie bij de Dalai Lama, die zegt: „De waarheid ligt in je roots”. Dat stuk hebben wij in geen van de drie delen opgenomen. Drie redenen, eerlijk gezegd. Ten eerste loopt het verhaal uit op „vergeet niet dat je Joods bent”, terwijl deel 3 om de regel tussen mens en medemens draait. Ten tweede vertelt u over een bestaand persoon die met haar volledige naam genoemd wordt, en uit haar eigen leven; in een gedrukt kinderboek is dat een kwestie van toestemming. Ten derde doet daar een levende religieuze leider een uitspraak over het Jodendom. Dit is de grootste weglating uit uw blad. Het materiaal is er nog volledig; wij hebben het alleen niet gezet. Auf Ihrem Blatt erzählen Sie in gut 230 Wörtern von dem Gespräch mit einer amerikanischen Studentin, von ihrem Monat bei einer tibetischen Familie und von der Audienz beim Dalai Lama, der sagt: „De waarheid ligt in je roots”. Dieses Stück haben wir in keinen der drei Bände genommen. Drei Gründe, offen gesagt. Erstens läuft die Geschichte auf „vergiss nicht, dass du jüdisch bist” hinaus, während Band 3 um die Regel zwischen Mensch und Mitmensch kreist. Zweitens wird über eine reale, mit vollem Namen genannte Person aus ihrem eigenen Leben erzählt; in einem gedruckten Kinderbuch ist das eine Einwilligungsfrage. Drittens trifft dort ein lebender religiöser Würdenträger eine Aussage über das Judentum. Das ist die größte Auslassung an Ihrem Blatt. Der Stoff liegt vollständig vor, wir haben ihn nur nicht gesetzt.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:52 · Keuze/Auswahl: weglaten

—

28 U schrijft dat Rabbi Akiwa op Jom Kippoer is gestorven — wij hebben er de herdenking van gemaakt. Klopt dat? Sie schreiben, Rabbi Akiwa sei an Jom Kippur gestorben — wir haben daraus das Gedenken gemacht. Ist das richtig? ✓ beantwoordbeantwortet

Op uw blad staat: „Op Jom Kippoer is ook Rabbi Akiwa gestorven.” Wij hebben geen overlevering over een sterfdag van Rabbi Akiwa kunnen vinden; wat wél aan deze dag verbonden is, is de herdenking van de tien leraren die voor de Tora gestorven zijn, in het gebed van deze dag — en Rabbi Akiwa is een van hen. Daarom staat uw zin in geen van de drie delen. In plaats daarvan staat er in deel 3 een weetje over die herdenking (Ele Eskera). Wij hebben dus een uitspraak van u niet afgedrukt — dat leggen wij u voor. Heeft u een bron voor de sterfdag, dan zetten wij uw zin terug. Auf Ihrem Blatt steht: „Op Jom Kippoer is ook Rabbi Akiwa gestorven.” Wir haben keine Überlieferung eines Sterbetags Rabbi Akiwas finden können; an diesen Tag gebunden ist das Gedenken an die zehn Lehrer, die für die Tora gestorben sind, im Gebet dieses Tages — und Rabbi Akiwa ist einer von ihnen. Deshalb steht Ihr Satz in keinem der drei Bände. Stattdessen trägt Band 3 einen Wissenspunkt über dieses Gedenken (Ele Eskera). Wir haben also eine Aussage von Ihnen nicht gedruckt — das legen wir Ihnen vor. Haben Sie einen Beleg für den Sterbetag, setzen wir Ihren Satz zurück.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:54 · Keuze/Auswahl: gedenken

—

29 Uw slotzin „om niet te vergeten, dat wij Joods zijn” staat er nu anders — mag dat? Ihr Schlusssatz „om niet te vergeten, dat wij Joods zijn” steht jetzt anders da — darf das sein? ✓ beantwoordbeantwortet

Bij u staat: „Daarom hebben wij Jom Kippoer: om niet te vergeten, dat wij Joods zijn.” In deel 3 staat nu: „Daarom hebben wij Jom Kippoer: om niet te vergeten wie wij zijn. En wie er nog op ons wacht.” Twee ingrepen, allebei van ons. Ten eerste is „dat wij Joods zijn” „wie wij zijn” geworden, omdat het verhaal waaraan die zin bij u vastzit — dat van de Dalai Lama — niet in het boek staat en de zin er anders in de lucht komt te hangen; dat is een verschuiving van uw gedachte, geen vertaling. Ten tweede is „En wie er nog op ons wacht” een toevoeging van ons; die slaat de brug naar de regel tussen mens en medemens waar dit deel om draait. Bei Ihnen steht: „Daarom hebben wij Jom Kippoer: om niet te vergeten, dat wij Joods zijn.” In Band 3 steht jetzt: „Darum haben wir Jom Kippur: damit wir nicht vergessen, wer wir sind. Und wer noch auf uns wartet.” Zwei Eingriffe, beide von uns. Erstens ist aus „dass wir jüdisch sind” „wer wir sind” geworden, weil die Geschichte, an der Ihr Satz hängt — die vom Dalai Lama —, im Buch nicht steht und der Satz sonst in der Luft hinge; das ist eine Verschiebung Ihres Gedankens, keine Übersetzung. Zweitens ist „Und wer noch auf uns wartet” unsere Zutat; sie schlägt die Brücke zu der Regel zwischen Mensch und Mitmensch, um die dieser Band kreist.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:55 · Keuze/Auswahl: zo-laten

—

30 De regel die deel 3 draagt, staat op geen van uw bladen — draagt het boek hem zo? Die Regel, die Band 3 trägt, steht auf keinem Ihrer Blätter — soll der Band sie so tragen? ✓ beantwoordbeantwortet

Deel 3 rust op één zin uit de Misjna (Joma 8,9), die wij zo gezet hebben: „Wat tussen een mens en Hasjeem staat — daarvoor dekt Jom Kippoer toe. Wat tussen een mens en zijn naaste staat — daarvoor dekt Jom Kippoer niet toe, zolang hij de ander niet tevreden heeft gesteld.” Bij u staat die regel nergens; wij hebben haar toegevoegd, met de vindplaats als randregel bij het citaat. Aanleiding is uw eigen bevinding: „het overgrote deel van onze averot juist been adam lechavero zijn, tussen mens en medemens”. Wat er praktisch uit volgt — zelf naartoe gaan, het zeggen, schade vergoeden — volgt de lijn van de Rambam. Wij presenteren dit uitdrukkelijk niet als uw leer. Ook het Nederlands van dit stuk is niet uw formulering, maar onze tekst in uw toon. Band 3 ruht auf einem Satz aus der Mischna (Jomá 8,9), den wir so gesetzt haben: „Was zwischen einem Menschen und Haschem steht — dafür deckt Jom Kippur zu. Was zwischen einem Menschen und seinem Nächsten steht — dafür deckt Jom Kippur nicht zu, solange er den anderen nicht zufriedengestellt hat.” Bei Ihnen steht diese Regel nirgends; wir haben sie hinzugefügt, mit der Fundstelle als Randzeile zum Zitat. Anlass ist Ihr eigener Befund: „het overgrote deel van onze averot juist been adam lechavero zijn, tussen mens en medemens”. Was praktisch daraus folgt — selbst hingehen, es sagen, Schaden ersetzen — folgt der Linie des Rambam. Wir geben das ausdrücklich nicht als Ihre Lehre aus. Auch das Niederländische dieses Stücks ist nicht Ihre Formulierung, sondern unser Text in Ihrem Ton.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 09:56 · Keuze/Auswahl: zo-laten

—

31 Uw opdracht over de vijf belangrijkste dingen staat nu in het werkboek — en uw conclusie erbij staat nergens. Ihre Aufgabe über die fünf wichtigsten Dinge steht jetzt im Arbeitsheft — und Ihre Schlussfolgerung dazu steht nirgends. ✓ beantwoordbeantwortet

Bij u staat: „Probeer eens voor je zelf op te schrijven welke de vijf belangrijkste dingen in je leven zijn, en al snel blijkt dat de meest mooie dingen, die je voor de wereld wilt, gewoon bij Jahadoet te vinden zijn.” Het leesboek zelf bevat geen schrijfopdrachten. Daarom staat het eerste deel nu als opdracht in het werkboek bij deel 2: „Schrijf voor jezelf op welke vijf dingen in jouw leven de belangrijkste zijn. Voor jou alleen — niemand leest het.” Die laatste halve zin is van ons: een lijst die wordt ingezameld, wordt een lijst met vertoonbare dingen. Uw conclusie — dat het mooiste wat je voor de wereld wilt, gewoon bij Jahadoet te vinden is — staat nergens, omdat zij bij de opdracht het antwoord zou geven op iets wat het kind nog moet doen. Dit is de enige inhoudelijke weglating uit uw gedachtegang in dit deel. Bei Ihnen steht: „Probeer eens voor je zelf op te schrijven welke de vijf belangrijkste dingen in je leven zijn, en al snel blijkt dat de meest mooie dingen, die je voor de wereld wilt, gewoon bij Jahadoet te vinden zijn.” Das Lesebuch selbst enthält keine Schreibaufgaben. Deshalb steht der erste Teil jetzt als Aufgabe im Arbeitsheft zu Band 2: „Schreib für dich selbst auf, welche fünf Dinge in deinem Leben die wichtigsten sind. Für dich allein — niemand liest es.” Der letzte Halbsatz ist unserer: Eine Liste, die eingesammelt wird, wird eine Liste der vorzeigbaren Dinge. Ihre Schlussfolgerung — dass das Schönste, was man sich für die Welt wünscht, im Judentum zu finden ist — steht nirgends, weil sie bei der Aufgabe die Antwort auf etwas gäbe, was das Kind erst noch tun soll. Das ist die einzige inhaltliche Auslassung an einem Ihrer Gedanken in diesem Band.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:08 · Keuze/Auswahl: zo-laten

—

32 De slotalinea van uw Ne'ila-stuk is geschrapt — mag die weg blijven? Der Schlussabsatz Ihres Ne'ila-Stücks ist gestrichen — darf er weg bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

Uw stuk over Ne'ila — de afsluiting van Jom Kippoer, de naam en de schoenen — vormt in deel 2 de hele uitleg. Wij hebben het van 253 naar 162 woorden ingekort. De grootste schrapping is uw hele slotalinea: „Daarom is het belangrijk om aan het einde van Ne'ila, na een lange dag van vasten, davvenen en tesjoeva, ook nadat de hemelpoorten zijn gesloten, wat tijd te besteden aan de aspecten van de tesjoeva die je kunt meenemen naar het komende jaar.” Onze reden: hij zegt in opdrachtvorm nog een keer wat het beeld van de schoenen net heeft laten zien, en het is de enige zin van het blok die als huiswerk klinkt. Verder geschrapt: de tussenvraag „Wat kunnen wij leren van de naam van deze dienst?” en „inkeer en berouw” náást „tesjoeva”. Uw etymologische redenering zelf (Ne'ila, segiera, na'alajiem) staat volledig. Ihr Stück über Ne'ila — der Abschluss von Jom Kippur, der Name und die Schuhe — trägt in Band 2 die ganze Deutung. Wir haben es von 253 auf 162 Wörter verdichtet. Die größte Streichung ist Ihr ganzer Schlussabsatz: „Daarom is het belangrijk om aan het einde van Ne'ila, na een lange dag van vasten, davvenen en tesjoeva, ook nadat de hemelpoorten zijn gesloten, wat tijd te besteden aan de aspecten van de tesjoeva die je kunt meenemen naar het komende jaar.” Unser Grund: Er sagt in Aufforderungsform noch einmal, was das Bild der Schuhe gerade gezeigt hat, und er ist der einzige Satz des Blocks, der wie eine Hausaufgabe klingt. Ebenfalls gestrichen: die Zwischenfrage „Wat kunnen wij leren van de naam van deze dienst?” und „inkeer en berouw” neben „tesjoeva”. Ihre etymologische Herleitung selbst (Ne'ila, segira, na'alajim) steht vollständig.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:11 · Keuze/Auswahl: zo-laten

—

33 De hele dagbeschrijving in deel 1 is van ons — klopt zij zo, en klopt de zin over de kinderen? Die ganze Tagesbeschreibung in Band 1 ist von uns — stimmt sie so, und stimmt der Satz über die Kinder? ✓ beantwoordbeantwortet

Voor de jongste lezers beschrijven wij de dag zoals een kind hem ziet. Die dag staat op uw blad niet — u vertelt daar de dienst in het Heiligdom. Alles wat wij beschrijven, berust op de gewoonte zoals die geleefd wordt en niet op uw tekst: witte kleren en witte stof over de tafel in sjoel; de avond ervoor naar elkaar toe gaan en „seliecha” zeggen; bijna de hele dag in sjoel; aan het eind één enkele lange sjofartoon. Ook het Nederlands van dit stuk is niet uw formulering, maar onze tekst in uw toon; wie het later als uw woorden citeert, vergist zich. Eén zin leggen wij u apart voor: „De groten eten op deze dag niets. Ze drinken ook niets. De kleine kinderen eten.” Wij noemen met opzet geen leeftijd. Klopt „de kleine kinderen” zo, of moet die zin anders? Für die jüngsten Leser beschreiben wir den Tag so, wie ein Kind ihn sieht. Dieser Tag steht auf Ihrem Blatt nicht — Sie erzählen dort den Dienst im Heiligtum. Alles, was wir beschreiben, beruht auf gelebtem Brauch und nicht auf Ihrem Text: weiße Kleider und weißer Stoff über dem Tisch in der Schul; am Abend vorher zueinander gehen und „Selicha” sagen; fast den ganzen Tag in der Schul; am Ende ein einziger langer Schofarton. Auch das Niederländische dieses Stücks ist nicht Ihre Formulierung, sondern unser Text in Ihrem Ton; wer ihn später als Ihre Worte zitiert, irrt. Einen Satz legen wir Ihnen gesondert vor: „Die Großen essen an diesem Tag nichts. Sie trinken auch nichts. Die kleinen Kinder essen.” Ein Alter nennen wir bewusst nicht. Stimmt „die kleinen Kinder” so, oder muss der Satz anders lauten?

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:12 · Keuze/Auswahl: zo-laten

—

🍷 Pesach Pessach

34 Er liggen twee reeksen Pesach-bladen van u. Welke geldt voor het boek? Es liegen zwei Reihen Ihrer Pessach-Blätter vor. Welche gilt für das Buch? ✓ beantwoordbeantwortet

Naast uw drie bladen voor onderbouw, middenbouw en bovenbouw ligt er nog een tweede reeks: twee bladen „met vragen", voor middenbouw en bovenbouw. Wij hebben alleen die eerste drie verwerkt. Op drie plaatsen staat in de bladen „met vragen" iets wat op uw andere bladen niet staat. Ten eerste over de vijfde beker: daar drinken wij de beker van Elijahoe „de volgende ochtend bij de kiddoesj"; uw middenbouwblad zegt alleen dat wij „de beker van de profeet Elijahoe drinken". Ten tweede sluit het blad „met vragen" het stuk over de misjpatiem af met: „DAAROM IS HET ZO BELANGRIJK IEDEREEN UIT TE NODIGEN. Dat is hoogste vorm van Tsedaka!!!" — die gevolgtrekking staat op uw middenbouwblad helemaal niet. Ten derde staat op het bovenbouwblad „met vragen", bij een vraag: „Gist is opgeblazenheid. Dat je denkt dat je meer waard bent dan iemand anders." Uw eigen bovenbouwblad houdt het bij „slechte dingen", waar je heel ver van verwijderd moet blijven. Die derde weegt het zwaarst: hij verklaart waaróm het juist om gist gaat, en hij geeft de uitleg in deel 3 een andere grondslag. Wij hebben geen van de drie overgenomen; wij horen graag welke reeks geldt. Neben Ihren drei Blättern für onderbouw, middenbouw und bovenbouw liegt eine zweite Reihe: zwei Blätter „met vragen", für die Mittel- und die Oberstufe. Verarbeitet haben wir nur die ersten drei. An drei Stellen steht in den Blättern „met vragen" etwas, was auf Ihren anderen Blättern fehlt. Erstens zum fünften Becher: dort wird der Becher Elijahus „de volgende ochtend bij de kiddoesj" getrunken; Ihr Mittelstufenblatt sagt nur, dass wir „de beker van de profeet Elijahoe drinken". Zweitens schließt das Blatt „met vragen" den Mischpatim-Abschnitt mit: „DAAROM IS HET ZO BELANGRIJK IEDEREEN UIT TE NODIGEN. Dat is hoogste vorm van Tsedaka!!!" — diese Folgerung fehlt auf Ihrem Mittelstufenblatt ganz. Drittens steht auf dem Oberstufenblatt „met vragen", bei einer Frage: „Gist is opgeblazenheid. Dat je denkt dat je meer waard bent dan iemand anders." Ihr eigenes Oberstufenblatt bleibt bei „slechte dingen", von denen man sich fernhalten muss. Die dritte wiegt am schwersten: Sie erklärt, warum es gerade um Hefe geht, und sie gäbe der Deutung in Band 3 eine andere Grundlage. Wir haben keinen der drei Punkte übernommen; wir hören gern, welche Reihe gilt.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:15 · Keuze/Auswahl: hoofdserie

—

35 In deel 2 vergelijkt u de vraag van de chagam met die van de rasja — moet de vraag van de rasja erbij? In Band 2 vergleichen Sie die Frage des Chacham mit der des Rascha — soll die Frage des Rascha dazu? ✓ beantwoordbeantwortet

Op uw middenbouwblad schrijft u: „In de vraag van de chagam zijn er drie verschillen met de vraag van de rasja." De vraag van de rasja zelf staat nergens op het blad. Een kind leest dan over drie verschillen tussen twee vragen, terwijl het er maar één kent. Wij hebben die vraag niet zelf aangevuld — dan zouden wij u woorden in de mond leggen die u niet geschreven heeft. In plaats daarvan hebben wij de invalshoek omgedraaid naar drie kenmerken van de chagam: „Wat is het verschil tussen de chagam en de rasja? Je hoort het aan drie dingen, en het eerste is één enkel woord." Daarna volgen uw drie punten ongewijzigd. De inhoud is dus dezelfde, alleen de invalshoek is anders. Wilt u dat de vraag van de rasja er alsnog bij komt? Auf Ihrem Mittelstufenblatt schreiben Sie: „In de vraag van de chagam zijn er drie verschillen met de vraag van de rasja." Die Frage des Rascha selbst steht nirgends auf dem Blatt. Ein Kind liest also von drei Unterschieden zwischen zwei Fragen und kennt nur eine davon. Wir haben die Frage nicht ergänzt — das hieße, Ihnen Worte in den Mund zu legen, die Sie nicht geschrieben haben. Stattdessen haben wir die Blickrichtung gedreht, hin zu drei Merkmalen des Chacham: „Was ist nun der Unterschied zwischen dem Chacham und dem Rascha? Man hört ihn an drei Dingen, und das erste ist ein einziges Wort." Danach folgen Ihre drei Punkte unverändert. Der Inhalt ist derselbe, nur die Blickrichtung ist anders. Soll die Frage des Rascha doch aufgenommen werden?

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:16 · Keuze/Auswahl: zo_laten

—

36 In deel 1 is uw „Wisten jullie dat…?" over het rondje om de tafel een vertelde scène geworden. Mag dat zo? In Band 1 ist Ihr „Wisten jullie dat…?" über den Gang um den Tisch zu einer erzählten Szene geworden. Darf das so bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

U schrijft op uw onderbouwblad: „Wisten jullie dat veel mensen de gewoonte hebben om, met het afikoman in een apart zakje op de rug, om de tafel te lopen? Zo beleven zij opnieuw hoe de Bnee Jisra'eel uit Mitsraim trokken. Zij liepen uit Mitsraim weg met deeg op hun schouders. Dat deeg was gewikkeld in doeken." Dat is het einde van uw doorlopende tekst, en als vraag blijft het toch een mededeling. Wij hebben er een scène van gemaakt: „En dan staat er in veel families iemand op. Hij doet het afikoman in een apart zakje en hangt het op zijn rug. Dan gaat hij lopen: één keer om de tafel heen, langs iedereen. Het zijn maar een paar stappen. Maar zo trokken de Bnee Jisra'eel toen ook weg uit Mitsraim — met deeg op hun schouders, gewikkeld in doeken." Uw hele inhoud staat er nog, uw vraagvorm niet meer. Eén zin is van ons: „Het zijn maar een paar stappen." Uw zin „Zo beleven zij opnieuw…" staat nu vlak eronder, in de zin die terugkijkt naar het hoofdstuk Bo. Auf Ihrem Blatt für die Unterstufe schreiben Sie: „Wisten jullie dat veel mensen de gewoonte hebben om, met het afikoman in een apart zakje op de rug, om de tafel te lopen? Zo beleven zij opnieuw hoe de Bnee Jisra'eel uit Mitsraim trokken. Zij liepen uit Mitsraim weg met deeg op hun schouders. Dat deeg was gewikkeld in doeken." Das ist der Schluss Ihres fortlaufenden Textes, und als Frage bleibt es doch eine Mitteilung. Wir haben eine Szene daraus gemacht: „Und dann steht in vielen Familien einer auf. Er nimmt das Säckchen mit dem Afikoman und hängt es sich auf den Rücken. Dann geht er los: einmal um den Tisch herum, an allen vorbei. Es sind nur ein paar Schritte. Aber genau so gingen die Bnej Jisrael damals los — den Teig auf der Schulter, in Tücher gewickelt." Ihr ganzer Inhalt steht noch, Ihre Frageform nicht mehr. Ein Satz ist von uns: „Es sind nur ein paar Schritte." Ihr Satz „Zo beleven zij opnieuw…" steht jetzt unmittelbar darunter, in dem Satz, der auf das Kapitel Bo zurückblickt.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:24 · Keuze/Auswahl: zo_laten

—

37 In deel 3 hebben wij een alinea toegevoegd die u niet geschreven heeft: macht tegenover willekeur. Blijft die staan? In Band 3 haben wir einen Absatz hinzugefügt, den Sie nicht geschrieben haben: Macht gegen Willkür. Bleibt er stehen? ✓ beantwoordbeantwortet

Uw bovenbouwblad legt uit dat de tien plagen tegenover de tien uitspraken van de schepping staan, en waarom juist het water in bloed veranderde. Wat er niet stond, was een zin waaraan de gedachte hangt die het hoofdstuk draagt: „Hij had alles kunnen doen. Hij heeft niet alles gedaan." Daarom hebben wij deze alinea geschreven: „Vóór de meeste plagen stond een waarschuwing. Mosje ging 's morgens naar de Nijl en zei Fara'o van tevoren wat er komen zou. Vóór drie ervan stond er geen. Fara'o zelf zei nooit iets van tevoren: zijn opzichters eisten van de slaven elke dag hetzelfde aantal stenen — en daarna namen ze hun ook nog het stro af. Dat is het verschil tussen macht en willekeur. Wie bepaalt én van tevoren zegt wat er komt, is iets anders dan iemand die gewoon toegrijpt." De drie mededelingen aan het begin staan in de Tora; de twee laatste zinnen zijn onze uitleg. De vraag is niet of de verzen kloppen — dat controleren wij vóór het drukken — maar of u de tegenstelling „aangekondigde straf tegenover onaangekondigde dwangarbeid" voor uw rekening wilt nemen. Op deze alinea steunen inmiddels ook het spel en de vraag aan het eind van het hoofdstuk. Ihr Oberstufenblatt erklärt, dass die zehn Zeichen den zehn Aussprüchen der Schöpfung gegenüberstehen, und warum gerade das Wasser zu Blut wurde. Was nicht dastand, war ein Satz, an dem der tragende Gedanke des Kapitels hängt: „Er hätte alles tun können. Er hat nicht alles getan." Deshalb haben wir diesen Absatz geschrieben: „Vor den meisten Zeichen stand eine Warnung. Mosche ging am Morgen an den Nil und sagte dem Pharao vorher, was kommen würde. Vor dreien stand keine. Der Pharao dagegen sagte nie etwas vorher: Seine Aufseher verlangten von den Sklaven jeden Tag dieselbe Zahl Ziegel — und dann nahmen sie ihnen auch noch das Stroh weg. Das ist der Unterschied zwischen Macht und Willkür. Wer bestimmt und vorher sagt, was kommt, ist etwas anderes als einer, der einfach zugreift." Die drei Aussagen am Anfang stehen in der Tora; die beiden letzten Sätze sind unsere Lesart. Die Frage ist nicht, ob die Stellen stimmen — das prüfen wir vor dem Druck —, sondern ob Sie die Gegenüberstellung „angekündigte Strafe gegen unangekündigte Fron" mittragen wollen. Auf diesem Absatz ruhen inzwischen auch das Spiel und die Frage am Kapitelende.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:29 · Keuze/Auswahl: zonder_slotzin

—

38 In deel 3 is de laatste bijdrage van Ariella weggevallen; in haar plaats staat een zin van ons. Akkoord? In Band 3 ist Ariellas letzter Beitrag entfallen; an seiner Stelle steht ein Satz von uns. Einverstanden? ✓ beantwoordbeantwortet

U sluit het verhaal op uw bovenbouwblad af met Ariella: „Van het korban Pesach kunnen we leren dat we veel over moeten hebben voor het Jodendom. Het lammetje was de afgod van de Egyptenaren…" Datzelfde staat al in het hoofdstuk Bo, in hetzelfde deel en dus voor dezelfde lezer, en daar zelfs uitvoeriger. Daarom hebben wij het hier niet herhaald. Eén gedachte van u staat in Bo echter níét: dat wij veel over moeten hebben voor het Jodendom. In plaats van Ariella staat er nu een zin van ons: „Jehoediet: „En andersom, Channa? Een klein beetje gist maakt een heel deeg groot. Maakt een klein beetje goeds dan ook een heel mens groot — of werkt het maar één kant op?"" Van de drie sprekers in uw verhaal is er daarmee één van ons. Dat is de zwaarste ingreep van dit hoofdstuk, en wij leggen hem in zijn geheel aan u voor, niet in stukjes. Sie schließen die Erzählung auf Ihrem Oberstufenblatt mit Ariella: „Van het korban Pesach kunnen we leren dat we veel over moeten hebben voor het Jodendom. Het lammetje was de afgod van de Egyptenaren…" Dasselbe steht bereits im Kapitel Bo, im selben Band und damit für denselben Leser, dort sogar ausführlicher. Deshalb haben wir es hier nicht wiederholt. Ein Gedanke von Ihnen steht in Bo allerdings nicht: dass wir viel für das Judentum übrig haben müssen. An Ariellas Stelle steht nun ein Satz von uns: „Jehudit: „Und umgekehrt, Channa? Ein bisschen Hefe macht einen ganzen Teig groß. Macht ein bisschen Gutes dann auch einen ganzen Menschen groß — oder geht das nur in die eine Richtung?"" Von den drei Sprechern Ihrer Erzählung ist damit einer von uns. Das ist der schwerste Eingriff dieses Kapitels, und wir legen ihn Ihnen im Ganzen vor, nicht in Teilen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:30 · Keuze/Auswahl: zo_laten

—

39 Uw bovenbouwblad eindigt met een kortere groet dan de twee andere. Wij hebben alle drie de delen op de lange groet gezet — mag dat? Ihr Oberstufenblatt endet mit einem kürzeren Gruß als die beiden anderen. Wir haben alle drei Bände auf den langen Gruß gesetzt — darf das sein? ✓ beantwoordbeantwortet

Op uw bladen voor de onderbouw en de middenbouw sluit u af met „Pesach kasjeer wesame'ach!". Op het bovenbouwblad staat alleen „Pesach kasjeer!". In één hoofdstuk waarvan de drie delen naast elkaar gelezen worden, valt dat verschil op, en daarom hebben wij ook deel 3 op „Pesach kasjeer wesame'ach!" gezet. Dat is een ingreep in uw eigen woorden, en die beslissing willen wij niet zelf nemen. Auf Ihren Blättern für die Unter- und die Mittelstufe schließen Sie mit „Pesach kasjeer wesame'ach!". Auf dem Oberstufenblatt steht nur „Pesach kasjeer!". In einem Kapitel, dessen drei Bände nebeneinander gelesen werden, fällt der Unterschied auf, und darum haben wir auch Band 3 auf „Pesach kasjeer wesame'ach!" gesetzt. Das ist ein Eingriff in Ihre eigenen Worte, und diese Entscheidung wollen wir nicht selbst treffen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:30 · Keuze/Auswahl: lang

—

40 „de afikoman" of „het afikoman" — wat wordt het in het gedrukte boek? „de afikoman" oder „het afikoman" — was wird es im gedruckten Buch? ✓ beantwoordbeantwortet

Op uw onderbouwblad schrijft u het allebei. Twee keer met „de", bijvoorbeeld: „De afikoman bewaren we tot na het eten." En drie keer met „het", bijvoorbeeld: „Waarom leggen wij het afikoman in een zakje of onder het kussen?" Wij hadden het eerst overal op „de" gezet; dat hebben wij teruggedraaid, zodat nu weer uw eigen wisseling in de tekst staat. Voor een gedrukt kinderboek is dat lastig: hetzelfde stuk matsa heet in de ene alinea „de" en in de volgende „het". Wij willen dit niet zelf vastleggen. Auf Ihrem Blatt für die Unterstufe schreiben Sie beides. Zweimal mit „de", zum Beispiel: „De afikoman bewaren we tot na het eten." Und dreimal mit „het", zum Beispiel: „Waarom leggen wij het afikoman in een zakje of onder het kussen?" Wir hatten zunächst überall „de" gesetzt; das haben wir zurückgenommen, sodass jetzt wieder Ihr eigener Wechsel im Text steht. Für ein gedrucktes Kinderbuch ist das heikel: Dasselbe Stück Mazza heißt im einen Absatz „de" und im nächsten „het". Das wollen wir nicht selbst festlegen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:31 · Keuze/Auswahl: de

—

🌾 Sjawoeot Schawuot

41 Twee minhagiem van Sjawoeot staan al in het hoofdstuk Bemidbar — moeten ze daar blijven staan? Zwei Minhagim von Schawuot stehen schon im Kapitel Bemidbar — sollen sie dort bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

Uw blad over Sjawoeot voor de onderbouw noemt vier minhagiem: melkgerechten, bloemen en groen, het kleine kind dat voor het eerst letters met honing erop proeft, en de kinderen die borg staan voor de Tora. De laatste twee staan al in het hoofdstuk Bemidbar, deel 1 — uw Bemidbar-blad voor de onderbouw is zelf een Sjawoeot-blad. Het begint zo: „Hebben jullie wel eens van een oude minhag, gewoonte gehoord? Sjawoe’ot is het feest van de minhagiem.” Wij hebben die twee minhagiem in dit feesthoofdstuk daarom niet een tweede keer verteld, maar alleen kort teruggeroepen, in één zin aan de rand: „Weet je nog, dat kleine kind dat in een grote talliet gewikkeld de sjoel werd binnengedragen en voor het eerst letters proefde — zoet als honing? Ook dat was een minhag van Sjawoeot.” Zo krijgt een kind van zes niet twee keer dezelfde bladzijde. Maar waar deze stof thuishoort, is uw beslissing en niet de onze. Er speelt nog iets mee: beide hoofdstukken beginnen nu met dezelfde vraag naar de minhag — en juist dit hoofdstuk is het hoofdstuk dat uitlegt wát een minhag is. Ihr Blatt über Schawuot für die Unterstufe nennt vier Minhagim: Milchspeisen, Blumen und Grün, das kleine Kind, das zum ersten Mal Buchstaben mit Honig darauf schmeckt, und die Kinder, die für die Tora bürgen. Die letzten beiden stehen bereits im Kapitel Bemidbar, Band 1 — Ihr Bemidbar-Blatt für die Unterstufe ist selbst ein Schawuot-Blatt. Es beginnt so: „Hebben jullie wel eens van een oude minhag, gewoonte gehoord? Sjawoe’ot is het feest van de minhagiem.” Wir haben diese beiden Minhagim in diesem Feiertagskapitel deshalb nicht ein zweites Mal erzählt, sondern nur in einem Satz am Rand aufgerufen: „Weißt du noch, das kleine Kind, das in ein großes Gebetstuch gewickelt in die Synagoge getragen wurde und zum ersten Mal Buchstaben schmeckte — süß wie Honig? Auch das war ein Minhag von Schawuot.“ So bekommt ein Sechsjähriger nicht zweimal dieselbe Seite. Wo dieser Stoff hingehört, ist aber Ihre Entscheidung und nicht unsere. Es kommt noch etwas dazu: Beide Kapitel beginnen jetzt mit derselben Frage nach dem Minhag — und gerade dieses Kapitel ist das Kapitel, das erklärt, was ein Minhag ist.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:32 · Keuze/Auswahl: naar-sjawoeot

—

42 Roet komt in geen van uw drie Sjawoeot-bladen voor — ontbreekt er een blad? Rut kommt in keinem Ihrer drei Schawuot-Blätter vor — fehlt ein Blatt? ✓ beantwoordbeantwortet

Wij hebben uw drie Sjawoeot-bladen — onderbouw, middenbouw, bovenbouw — zin voor zin doorgenomen. Megillat Roet komt er nergens in voor: geen zin, geen halve zin, geen naam. Ook het doorleren van de nacht staat er niet; dat noemt u wel, maar op uw Bemidbar-blad voor de bovenbouw: „Om deze foutieve benadering van onze voorouders te verbeteren, leren wij nog steeds de hele nacht van Sjawoe’ot door.” Wij vullen uw tekst niet aan met stof die u niet geschreven hebt; daarom staan Roet en die nacht nu in geen van de drie delen van dit hoofdstuk. Voor veel kinderen is Roet juist hét verhaal van dit feest; daarom leggen wij het u voor in plaats van het stilzwijgend zo te laten. Wir haben Ihre drei Schawuot-Blätter — Unterstufe, Mittelstufe, Oberstufe — Satz für Satz durchgesehen. Megillat Rut kommt darin nirgends vor: kein Satz, kein Halbsatz, kein Name. Auch die durchlernte Nacht steht nicht darin; die nennen Sie zwar, aber auf Ihrem Bemidbar-Blatt für die Oberstufe: „Om deze foutieve benadering van onze voorouders te verbeteren, leren wij nog steeds de hele nacht van Sjawoe’ot door.” Wir ergänzen Ihren Text nicht um Stoff, den Sie nicht geschrieben haben; deshalb stehen Rut und diese Nacht derzeit in keinem der drei Bände dieses Kapitels. Für viele Kinder ist Rut aber gerade die Geschichte dieses Festes; darum legen wir es Ihnen vor, statt es stillschweigend so zu lassen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:32 · Keuze/Auswahl: wij-schrijven

—

43 In het Duits staat uw zin over de onhebbelijkheden van onze medemens zachter dan bij u — mag dat zo? Ihr Satz über die Unarten des Mitmenschen steht auf Deutsch milder als bei Ihnen — darf das so bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

In het bovenbouwdeel spreekt een kind, Breile, uw eigen gedachte uit. In het Nederlands blijft uw formulering volledig staan; op uw blad luidt zij: „En als wij in staat zouden zijn alleen op dit allerbelangrijkste menselijke aspect te letten en voorbij te gaan aan allerlei onhebbelijkheden van onze medemens, die stammen uit lagere regionen van het mens-zijn, dan zullen wij kunnen komen tot wat een ‚Einheitsgemeinde’ in de werkelijke zin van het woord genoemd zou kunnen worden.” In het Duits staat op diezelfde plek alleen: „…und über das hinwegzusehen, was uns an ihm stört” — de wending over de lagere regionen van het mens-zijn is daar weggelaten. Onze reden: een lezer van elf of twaalf denkt bij die zin aan een bepaald kind uit zijn klas en kan de formulering lezen als toestemming om zo over dat kind te denken. Het blijft echter uw formulering en niet de onze; de twee talen zeggen op deze plek nu niet hetzelfde. Im Oberstufenband spricht ein Kind, Breile, Ihren eigenen Gedanken aus. Auf Niederländisch bleibt Ihre Formulierung vollständig stehen; auf Ihrem Blatt lautet sie: „En als wij in staat zouden zijn alleen op dit allerbelangrijkste menselijke aspect te letten en voorbij te gaan aan allerlei onhebbelijkheden van onze medemens, die stammen uit lagere regionen van het mens-zijn, dan zullen wij kunnen komen tot wat een ‚Einheitsgemeinde’ in de werkelijke zin van het woord genoemd zou kunnen worden.“ Auf Deutsch steht an derselben Stelle nur: „…und über das hinwegzusehen, was uns an ihm stört“ — die Wendung über die niederen Regionen des Menschseins fehlt dort. Unser Grund: Eine elf- oder zwölfjährige Leserin denkt bei diesem Satz an ein bestimmtes Kind aus ihrer Klasse und kann die Formulierung als Erlaubnis lesen, so über dieses Kind zu denken. Es bleibt aber Ihre Formulierung und nicht unsere; die beiden Sprachen sagen an dieser Stelle jetzt nicht dasselbe.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:32 · Keuze/Auswahl: zo-laten

—

44 Wij hebben twee van uw zinnen over groei weggelaten — mogen zij eruit blijven? Wir haben zwei Ihrer Sätze über das Wachsen weggelassen — dürfen sie draußen bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

In het middenbouwdeel, bij de naam Chag HaKatzir, eindigt uw alinea zo: „Een goede eigenschap groeit vaak onzichtbaar. Iemand oefent geduld, eerlijkheid of respect, en pas later zie je de oogst. Sjawoeot zegt: kijk niet alleen naar snelle resultaten. Goede groei heeft tijd nodig.” De laatste twee zinnen hebben wij weggelaten, in het Nederlands en in het Duits. De reden: dezelfde gedachte staat op ditzelfde blad al twee keer — vlak ervoor in de zin over de oogst, en eerder bij de naam Weken: „Je wordt niet in één dag geduldiger, eerlijker of wijzer. Groei gaat stap voor stap.” In het boek komen die plekken dicht bij elkaar te staan; het kind leest dan een herhaling in plaats van een gedachte. Maar weggelaten is weggelaten, en het zijn uw woorden — vandaar deze vraag. Im Mittelstufenband, beim Namen Chag HaKatzir, endet Ihr Absatz so: „Een goede eigenschap groeit vaak onzichtbaar. Iemand oefent geduld, eerlijkheid of respect, en pas later zie je de oogst. Sjawoeot zegt: kijk niet alleen naar snelle resultaten. Goede groei heeft tijd nodig.“ Die letzten beiden Sätze haben wir weggelassen, auf Niederländisch wie auf Deutsch. Der Grund: Derselbe Gedanke steht auf diesem Blatt schon zweimal — unmittelbar davor im Satz über die Ernte und früher beim Namen Weken: „Je wordt niet in één dag geduldiger, eerlijker of wijzer. Groei gaat stap voor stap.“ Im Buch rücken diese Stellen dicht zusammen; das Kind liest dann eine Wiederholung statt eines Gedankens. Weggelassen ist aber weggelassen, und es sind Ihre Worte — daher diese Frage.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:33 · Keuze/Auswahl: weglaten

—

45 Mag in het boek staan dat er geen Beit HaMikdash is? Darf im Buch stehen, dass es keinen Tempel gibt? ✓ beantwoordbeantwortet

Bij de naam Yom HaBikurim schrijft u over de eerste vruchten in de verleden tijd: „Bikurim waren de eerste en mooiste vruchten die men naar de Beit HaMikdash bracht.” Dat er vandaag geen Beit HaMikdash staat, zegt u nergens op uw blad. In het middenbouwdeel spreekt de tekst het kind rechtstreeks aan, en daar hebben wij die stap zelf gezet: „Bikurim brengen kun jij niet; er is geen Beit HaMikdash.” — in het Duits: „Die ersten Früchte kannst du nicht bringen; es gibt keinen Tempel.” Die zin is van ons en niet van u, en hij zegt een kind van negen iets over de tijd waarin het leeft. Daarom leggen wij hem u voor in plaats van hem er stilzwijgend te laten staan. Beim Namen Yom HaBikurim schreiben Sie über die ersten Früchte in der Vergangenheitsform: „Bikurim waren de eerste en mooiste vruchten die men naar de Beit HaMikdash bracht.“ Dass heute kein Bet haMikdasch steht, sagen Sie auf Ihrem Blatt nirgends. Im Mittelstufenband spricht der Text das Kind unmittelbar an, und dort haben wir diesen Schritt selbst getan: „Bikurim brengen kun jij niet; er is geen Beit HaMikdash.“ — auf Deutsch: „Die ersten Früchte kannst du nicht bringen; es gibt keinen Tempel.“ Dieser Satz ist unserer und nicht Ihrer, und er sagt einem neunjährigen Kind etwas über die Zeit, in der es lebt. Darum legen wir ihn Ihnen vor, statt ihn stillschweigend stehen zu lassen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:34 · Keuze/Auswahl: zo-laten

Ik zou schrijven: er is geen Beit Hamikdash meer tegenwoordig

🏛️ Sjalosj Regaliem Schalosch Regalim

46 Zijn er van dit feesthoofdstuk ook nog een middenbouw- en een bovenbouwblad die wij niet hebben? Gibt es zu diesem Feiertagskapitel auch noch ein Mittelstufen- und ein Oberstufenblatt, die uns nicht vorliegen? ✓ beantwoordbeantwortet

Van nummer 60 liggen hier twee bladen: het grote blad met vragen en antwoorden (860 woorden), waarop geen niveau vermeld staat, en het onderbouwblad (594 woorden). Bij de weekhoofdstukken krijgen wij meestal drie niveaus van u. Deel 2 (8–10 jaar) en deel 3 (10–12 jaar) van dit hoofdstuk staan daarom niet op een eigen blad van u, maar op een keuze uit het grote blad: deel 2 heeft de alinea's over Pesach, kasjroet en Soekot gekregen, deel 3 die over de bikoeriem, de zeven soorten en het Sjemita-jaar. Wij hebben dat nergens weggemoffeld, maar het bepaalt wel wat die twee delen mogen zijn. Als er niets meer bestaat, blijft het zoals het nu staat. Zu Nummer 60 liegen hier zwei Blätter: das große Frage-und-Antwort-Blatt (860 Wörter), auf dem keine Stufe genannt ist, und das Unterstufenblatt (594 Wörter). Bei den Wochenkapiteln bekommen wir von Ihnen sonst drei Stufen. Band 2 (8–10 Jahre) und Band 3 (10–12 Jahre) dieses Kapitels stehen deshalb nicht auf einem eigenen Blatt von Ihnen, sondern auf einer Auswahl aus dem großen Blatt: Band 2 hat die Absätze über Pessach, Kaschrut und Sukkot bekommen, Band 3 die über die Bikkurim, die sieben Arten und das Schemita-Jahr. Wir haben das nirgends verschwiegen, aber es bestimmt, was diese beiden Bände sein dürfen. Wenn es nichts weiter gibt, bleibt es so, wie es jetzt steht.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:35 · Keuze/Auswahl: niets_meer

—

47 Het onderbouwblad bij nummer 60 is hetzelfde blad als dat van Misjpatiem — bij welk hoofdstuk hoort het feestdeel? Das Unterstufenblatt zu Nummer 60 ist dasselbe Blatt wie das zu Mischpatim — zu welchem Kapitel gehört der Festteil? ✓ beantwoordbeantwortet

Het onderbouwblad dat bij nummer 60 ligt, draagt bovenaan de kop ‚PARASJA VAN DE WEEK · Misjpatiem‘. Het is één blad dat twee keer is binnengekomen: één keer onder de weekparasja Misjpatiem, één keer onder dit feesthoofdstuk. Daardoor is hetzelfde materiaal nu twee keer beschikbaar — vooral de acht ‚Wist je dat‘-punten over hoe Mosje, Aharon, zijn zonen en de zekeniem de les na elkaar leerden, en het VERHAAL van Eli, Channa en Chaim. Het hoofdstuk Misjpatiem gebruikt beide al; een kind dat daarna dit feesthoofdstuk leest, leest hetzelfde nog een keer. Wij kunnen niet beslissen waar het thuishoort — dat is uw indeling. Kiest u voor dit feesthoofdstuk, dan bouwen wij Misjpatiem opnieuw op uit het andere Misjpatiem-blad dat wij van u hebben. Das Unterstufenblatt, das bei Nummer 60 liegt, trägt oben die Kopfzeile „PARASJA VAN DE WEEK · Misjpatiem“. Es ist ein Blatt, das zweimal eingegangen ist: einmal unter der Wochenparascha Mischpatim, einmal unter diesem Feiertagskapitel. Dadurch steht dasselbe Material jetzt zweimal zur Verfügung — vor allem die acht „Wist je dat“-Punkte darüber, wie Mosche, Aharon, seine Söhne und die Sekenim die Lektion nacheinander lernten, und das VERHAAL von Eli, Channa und Chaim. Das Kapitel Mischpatim verwendet beides bereits; ein Kind, das danach dieses Feiertagskapitel liest, liest dasselbe ein zweites Mal. Wir können nicht entscheiden, wohin es gehört — das ist Ihre Einteilung. Entscheiden Sie sich für das Feiertagskapitel, bauen wir Mischpatim aus dem anderen Mischpatim-Blatt neu auf, das uns von Ihnen vorliegt.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:38 · Keuze/Auswahl: naar_feest

—

48 Uw blad zegt eerst ‚Regaliem betekent feesten‘ en twee zinnen later ‚Regaliem komt van het woord regel. Dat betekent voet.‘ — wij hebben de eerste zin weggelaten. Mag dat? Ihr Blatt sagt erst „Regaliem betekent feesten“ und zwei Sätze später „Regaliem komt van het woord regel. Dat betekent voet.“ — wir haben den ersten Satz weggelassen. Darf das so bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

In uw kopalinea staat: ‚Sjalosj betekent drie. Regaliem betekent feesten. Regaliem komt van het woord regel. Dat betekent voet.‘ Voor een kind van zes tot acht botsen die twee uitspraken — één woord kan niet tegelijk ‚feesten‘ en ‚voet‘ betekenen, en juist de voeten dragen het hele hoofdstuk en zijn titel. In deel 1 staat nu in het Nederlands alleen: ‚Sjalosj betekent drie. Regaliem komt van het woord regel. Dat betekent voet.‘ In het Duits staat: ‚Regalim kommt von dem Wort regel — das ist Iwrit für Fuß.‘ Van een betekenis ‚feesten‘ staat er nergens iets. Het gaat om een weglating in uw eigen tekst; daarover hoort u te beslissen. In Ihrem Kopfabsatz steht: „Sjalosj betekent drie. Regaliem betekent feesten. Regaliem komt van het woord regel. Dat betekent voet.“ Für ein Kind von sechs bis acht stoßen diese beiden Aussagen zusammen — ein Wort kann nicht zugleich „Feste“ und „Fuß“ heißen, und gerade die Füße tragen das ganze Kapitel und seinen Titel. In Band 1 steht auf Niederländisch jetzt nur: „Sjalosj betekent drie. Regaliem komt van het woord regel. Dat betekent voet.“ Auf Deutsch steht: „Regalim kommt von dem Wort regel — das ist Iwrit für Fuß.“ Von einer Bedeutung „Feste“ steht nirgends etwas. Es geht um eine Auslassung an Ihrem eigenen Text; darüber müssen Sie entscheiden.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:40 · Keuze/Auswahl: terug

Voeg toe: Daarom noemen we beide: voet en feesten. We spreken altijd over de drie voetfeesten.

49 Bij u zit de etrog in de bundel van de loelav; in het Duits staat hij er nu buiten — welke van de twee geldt? Bei Ihnen sitzt der Etrog im Lulaw-Bündel; im Deutschen steht er jetzt daneben — welche der beiden Fassungen gilt? ✓ beantwoordbeantwortet

U schrijft: ‚De loelav is een bundel van planten: een tak van dadelpalm, een etrog, drie mirthetakken en twee beekwilgetakken.‘ In deel 2 staat die zin in het Nederlands onveranderd zo. In het Duits staat er iets anders: ‚Zum Lulaw gehören vier Arten von Pflanzen. Drei davon werden zu einem Bündel gebunden: ein Zweig von der Dattelpalme, drei Myrtenzweige und zwei Zweige von der Bachweide. Die vierte ist eine gelbe Frucht — sie wird nicht eingebunden, sondern in der anderen Hand gehalten.‘ Wij wilden uw woorden niet stilzwijgend veranderen, en daarom staan de twee talen nu verschillend in hetzelfde boek. Ook een zin in de kantlijn hangt eraan vast: die zegt nu in beide talen dat de etrog de gele vrucht is ‚die je in je hand houdt‘. Sie schreiben: „De loelav is een bundel van planten: een tak van dadelpalm, een etrog, drie mirthetakken en twee beekwilgetakken.“ In Band 2 steht dieser Satz auf Niederländisch unverändert so. Auf Deutsch steht etwas anderes: „Zum Lulaw gehören vier Arten von Pflanzen. Drei davon werden zu einem Bündel gebunden: ein Zweig von der Dattelpalme, drei Myrtenzweige und zwei Zweige von der Bachweide. Die vierte ist eine gelbe Frucht — sie wird nicht eingebunden, sondern in der anderen Hand gehalten.“ Wir wollten Ihre Worte nicht stillschweigend verändern, und deshalb stehen die beiden Sprachen jetzt verschieden im selben Buch. Auch ein Satz am Seitenrand hängt daran: Er sagt jetzt in beiden Sprachen, der Etrog sei die gelbe Frucht, „die man in der Hand hält“.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 10:41 · Keuze/Auswahl: nl_ook_aanpassen

—

50 Chag Hakatsier en de eerste vruchten staan bij u in één zin — blijft dat zo staan? Chag haKazir und die ersten Früchte stehen bei Ihnen in einem Satz — bleibt das so? ✓ beantwoordbeantwortet

U schrijft: ‚Sjavoe’ot wordt ook wel Chag Hakatsier genoemd omdat we dan het oogstfeest vieren van de eerste vruchten.‘ In deel 3 staat die zin in het Nederlands als ‚Wist je dat‘-punt, alleen daarvoor omgezet en verder ongewijzigd: ‚… Sjavoe’ot ook wel Chag Hakatsier genoemd wordt omdat we dan het oogstfeest vieren van de eerste vruchten?‘ Het Duits zegt hetzelfde, zonder aanscherping: ‚dass Schawuot auch Chag haKazir heißt, weil wir dann das Erntefest der ersten Früchte feiern‘. Eerder in datzelfde deel legt de tekst de bikoeriem apart uit, met bijna dezelfde woorden — daar staat uw zin ‚De bikoeriem waren de eerste vruchten die snel rijp werden.‘ Een kind leest de eerste vruchten daardoor twee keer, één keer als oogst en één keer als bikoeriem. Wij hebben niets gecorrigeerd en ook niets aangescherpt — allebei zou een ingreep in uw tekst zijn. Sie schreiben: „Sjavoe’ot wordt ook wel Chag Hakatsier genoemd omdat we dan het oogstfeest vieren van de eerste vruchten.“ In Band 3 steht dieser Satz auf Niederländisch als „Wist je dat“-Punkt — nur dafür umgestellt, sonst unverändert: „… Sjavoe’ot ook wel Chag Hakatsier genoemd wordt omdat we dan het oogstfeest vieren van de eerste vruchten?“ Auf Deutsch dasselbe, ohne Zuspitzung: „dass Schawuot auch Chag haKazir heißt, weil wir dann das Erntefest der ersten Früchte feiern“. Weiter vorn erklärt derselbe Band die Bikkurim eigens, mit fast denselben Worten — dort steht Ihr Satz „De bikoeriem waren de eerste vruchten die snel rijp werden.“ Ein Kind liest die ersten Früchte dadurch zweimal, einmal als Ernte und einmal als Bikkurim. Wir haben nichts korrigiert und nichts nachgeschärft — beides wäre ein Eingriff in Ihren Text.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 11:25

Maak ervan zoiets als: Katsier is de oogst. Bij een oogst hebben we veel vruchten. Alleen de allereerste vruchten het bikoeriem, de eerste vruchten. Alleen de eerste vruchten, de bikoeriem werden naar de Tempel in Jerusalem gebracht.

51 Op twee plaatsen leggen wij een verband dat u niet legt — mogen die zinnen blijven staan? An zwei Stellen stellen wir eine Verbindung her, die Sie nicht herstellen — dürfen diese Sätze bleiben? ✓ beantwoordbeantwortet

De eerste staat midden in deel 3: ‚Kijk nu eens goed naar de weg van die boer. Het is dezelfde weg die iedereen op de voetfeesten loopt. Hij loopt hem alleen niet met lege handen.‘ Die zin verbindt uw kopalinea (‚alle Joden kwamen vanuit het hele land Israël te voet wandelen naar Jeroesjalajiem‘) met uw bikoeriem-alinea (de boer brengt zijn eerste vruchten). U zet die twee naast elkaar; het verband is van ons, en het draagt dit hele deel. De tweede staat aan het slot van het kindergesprek in deel 1: ‚Ze gingen op heel verschillende dagen op weg. Dan is het feest al begonnen, lang voordat iemand aangekomen was.‘ Ook die staat nergens bij u. Geen van beide voegt een feit toe en geen van beide spreekt u tegen, maar het is duiding, geen mededeling — daarom leggen wij ze voor. Der erste steht mitten in Band 3: „Sieh dir jetzt den Weg dieses Bauern genau an. Es ist derselbe Weg, den an den Fußfesten alle gehen. Er geht ihn nur nicht mit leeren Händen.“ Dieser Satz verbindet Ihren Kopfabsatz („alle Joden kwamen vanuit het hele land Israël te voet wandelen naar Jeroesjalajiem“) mit Ihrem Bikkurim-Absatz (der Bauer bringt seine ersten Früchte). Sie stellen beides nebeneinander; die Verbindung ist unsere, und sie trägt diesen ganzen Band. Der zweite steht am Schluss des Kindergesprächs in Band 1: „Losgegangen sind sie an ganz verschiedenen Tagen. Dann hat das Fest schon angefangen, lange bevor jemand angekommen war.“ Auch der steht nirgends bei Ihnen. Keiner von beiden fügt eine Tatsache hinzu und keiner widerspricht Ihnen, aber es ist Deutung, keine Auskunft — deshalb legen wir sie Ihnen vor.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 11:31 · Keuze/Auswahl: beide

—

📖 Opbouw van het boek Aufbau des Buches

52 De eerste schoolweken vóór parasja 1 — wat hoort daar in het boek? Die ersten Schulwochen vor Parascha 1 — was gehört dort ins Buch? ✓ beantwoordbeantwortet

Vast staat: het boek begint met de wekelijkse parasjot (hoofdstuk 1 = Bereesjiet). Maar het schooljaar begint eerder — eind augustus — en de leescyclus pas met Simchat Tora. Voor die eerste weken hebben wij drie mogelijke invullingen uitgewerkt; ze kunnen ook gecombineerd worden. Klik op het voorbeeld om ze te lezen. Fest steht: Das Buch beginnt mit den Wochenabschnitten (Kapitel 1 = Bereschit). Aber das Schuljahr beginnt früher — Ende August — und der Lesezyklus erst mit Simchat Tora. Für diese ersten Wochen haben wir drei mögliche Inhalte ausgearbeitet; sie lassen sich auch kombinieren. Klicken Sie auf das Beispiel, um sie zu lesen.

VOORSTEL A — „Welkom in het jaar van de Tora”: een korte opening (4–6 pagina's) die uitlegt wat een parasja is, hoe de leescyclus werkt en hoe dit boek gebruikt wordt — met de maand Eloel als tijd van voorbereiding, de sjofar die wakker maakt, en Rosj Hasjana, Jom Kippoer, Soekot en Simchat Tora op hun plaats. — VOORSTEL B — „Van feest naar Bereesjiet”: de eerste weken behandelen de feestdag-hoofdstukken die u al schreef (uw nrs. 55–60, voor zover passend), zodat de klas met de feesten begint en precies bij Bereesjiet aankomt. — VOORSTEL C — „Wie ben ik in dit verhaal?”: twee of drie korte instap-hoofdstukken over de vraag hoe wij de Tora lezen — dat het verhaal óók over ons gaat — waarin de kinderfiguren van het boek zich voorstellen. Combinaties zijn mogelijk (bijv. A + de passende feesthoofdstukken). VORSCHLAG A — „Willkommen im Jahr der Tora“: eine kurze Eröffnung (4–6 Seiten), die erklärt, was eine Parascha ist, wie der Lesezyklus funktioniert und wie man dieses Buch benutzt — mit dem Monat Elul als Zeit der Vorbereitung, dem Schofar, der aufweckt, und Rosch Haschana, Jom Kippur, Sukkot und Simchat Tora an ihrem Platz. — VORSCHLAG B — „Vom Fest zu Bereschit“: Die ersten Wochen behandeln die Feiertagskapitel, die Sie schon geschrieben haben (Ihre Nrn. 55–60, soweit passend), sodass die Klasse mit den Festen beginnt und genau bei Bereschit ankommt. — VORSCHLAG C — „Wer bin ich in dieser Geschichte?“: zwei bis drei kurze Einstiegskapitel über die Frage, wie wir die Tora lesen — dass die Geschichte auch von uns handelt — in denen sich die Kinderfiguren des Buches vorstellen. Kombinationen sind möglich (z. B. A + die passenden Festkapitel).

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 11:46 · Keuze/Auswahl: kombination

MOEILIJKE KEUZE: COMBINATIE B & C ALS MOGELIJK

2026-07-28 08:27

MOEILIJKE KEUZE: COMBINATIE B & C ALS MOGELIJK

✡️ Heilige woorden Heilige Worte

53 Het ouderboek: kernverzen per parasja in plaats van de volledige tekst? Der Elternband: Kernverse je Parascha statt des vollständigen Textes? ✓ beantwoordbeantwortet

De volledige Hebreeuwse tekst van alle 54 parasjot met vertaling zou een heel choemasj worden (400–600 bladzijden extra). Ons voorstel: per parasja 5–15 kernverzen, Hebreeuws en vertaling naast elkaar, met verwijzing naar de volledige tekst. Klik op het voorbeeld om te zien hoe dat eruitziet. En: welke vertaling heeft uw voorkeur (bijv. Dasberg)? Der vollständige hebräische Text aller 54 Paraschot mit Übersetzung würde ein ganzer Chumasch (400–600 Seiten zusätzlich). Unser Vorschlag: je Parascha 5–15 Kernverse, Hebräisch und Übersetzung nebeneinander, mit Verweis auf den vollständigen Text. Klicken Sie auf das Beispiel, um zu sehen, wie das aussieht. Und: Welche Übersetzung bevorzugen Sie (z. B. Dasberg)?

VOORBEELD Noach — keuze van 6 kernverzen: Bereesjiet 6:9 („Noach was een rechtvaardige man, oprecht in zijn generaties…”) · 6:14 (de opdracht: „Maak voor jou een ark…”) · 7:16 („…en de Eeuwige sloot achter hem toe”) · 8:11 (de duif met het olijfblad) · 9:13 („Mijn boog heb Ik in de wolken gegeven…”) · 9:16 (het teken van het verbond). Opmaak: rechts Hebreeuws met nikoed, links de vertaling, daaronder één zin context. Onder het blok: „De volledige parasja: Bereesjiet 6:9–11:32.” BEISPIEL Noach — Auswahl von 6 Kernversen: Bereschit 6,9 („Noach war ein gerechter Mann, untadelig in seinen Generationen…“) · 6,14 (der Auftrag: „Mach dir eine Arche…“) · 7,16 („…und der Ewige schloss hinter ihm zu“) · 8,11 (die Taube mit dem Olivenblatt) · 9,13 („Meinen Bogen habe Ich in die Wolken gegeben…“) · 9,16 (das Zeichen des Bundes). Satz: rechts Hebräisch mit Nikud, links die Übersetzung, darunter ein Satz Kontext. Unter dem Block: „Die vollständige Parascha: Bereschit 6,9–11,32.“

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 13:19 · Keuze/Auswahl: kernverse

—

2026-07-28 08:29 · Keuze/Auswahl: kernverse

VOLLEDIGE TEKST IS VEEL TE VEEL EN VAAK ONBEGRIJPELIJK VOOR MENSEN DIE ER NIET GOED IN THUIS ZIJN

🎨 Illustraties Illustrationen

54 Zeven hoofdstuk-symbolen waar wij bewust voorzichtig kozen — akkoord? Sieben Kapitel-Symbole, bei denen wir bewusst vorsichtig wählten — einverstanden? ✓ beantwoordbeantwortet

Elk hoofdstuk krijgt een klein herkenningsteken (alleen voorwerpen, dieren, planten, landschap — nooit mensen). Bij zeven hoofdstukken kozen wij bewust een terughoudend motief; klik op het voorbeeld voor de lijst. De volledige lijst van 60 staat in de plannen. Eén klik volstaat als u akkoord bent. Jedes Kapitel bekommt ein kleines Erkennungszeichen (nur Gegenstände, Tiere, Pflanzen, Landschaft — nie Menschen). Bei sieben Kapiteln wählten wir bewusst ein zurückhaltendes Motiv; klicken Sie auf das Beispiel für die Liste. Die vollständige 60er-Liste steht in den Plänen. Ein Klick genügt, wenn Sie einverstanden sind.

Wajera → drie bekers bij de tentopening (gastvrijheid; géén akeda-motief) · Wajeetsee → de ladder, zónder engelen · Sjemot → het rieten mandje in het riet (niet de doornstruik) · Ki Tisa → de halve sjekel (niet het gouden kalf) · Tsav → de vlam op de altaarrand, alleen als vlam · Acharee Mot → de wierookschaal met rookspiraal · Korach → de bloeiende amandelstaf (het teken, niet de straf). Wajera → drei Becher am Zelteingang (Gastfreundschaft; kein Akeda-Motiv) · Wajeze → die Leiter, ohne Engel · Schemot → das Binsenkörbchen im Schilf (nicht der Dornbusch) · Ki Tisa → der Halbschekel (nicht das goldene Kalb) · Zaw → die Flamme am Altarrand, nur als Flamme · Acharej Mot → die Räucherpfanne mit Rauchspirale · Korach → der blühende Mandelstab (das Zeichen, nicht die Strafe).

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 13:21 · Keuze/Auswahl: einverstanden

—

2026-07-28 11:26 · Keuze/Auswahl: einverstanden

—

2026-07-28 08:31 · Keuze/Auswahl: einverstanden

VOORLOPIG GEEN COMMENTAAR

55 Hoe diep ligt de teva in het water? Wie tief liegt die Teva im Wasser? ✓ beantwoordbeantwortet

Wij tekenen de teva zoals de Tora haar beschrijft: een kist, geen schip — recht, zonder kiel, zonder boeg, van binnen en van buiten met pek bedekt en dus donker. Zodra wij haar drijvend laten zien, moeten wij ook de waterlijn kiezen, en die ziet een kind meteen. Wij vonden twee aanknopingspunten in de uitleg: de vijftien el uit Bereesjiet 7:20, en de elf el die uit Rasji bij Bereesjiet 8:4 gerekend worden. Wij hebben dat zelf niet nagerekend en willen daarom niets als maat vastleggen. Voorlopig tekenen wij de waterlijn duidelijk onder de halve hoogte, met ruim boordvrij — dat klopt bij beide lezingen. Wat is volgens u juist? Wir zeichnen die Teva so, wie die Tora sie beschreibt: ein Kasten, kein Schiff — gerade, ohne Kiel, ohne Bug, innen und außen mit Pech überzogen und deshalb dunkel. Sobald wir sie schwimmend zeigen, müssen wir auch die Wasserlinie festlegen, und die sieht ein Kind sofort. Wir fanden zwei Anhaltspunkte in der Auslegung: die fünfzehn Ellen aus Bereschit 7,20 und die elf Ellen, die aus Raschi zu Bereschit 8,4 gerechnet werden. Wir haben das selbst nicht nachgerechnet und wollen deshalb kein Maß festschreiben. Vorläufig zeichnen wir die Wasserlinie deutlich unter der halben Höhe, mit reichlich Freibord — das passt zu beiden Lesarten. Was ist Ihrer Ansicht nach richtig?

WAAROM DIT ERTOE DOET — een kind ziet aan de waterlijn of de teva zwaar of licht in het water ligt, en het onthoudt dat beeld. Wij willen daar geen getal in leggen dat wij niet kunnen verantwoorden. WAT WIJ NU DOEN — de waterlijn blijft duidelijk onder het midden, zodat er veel wand boven water blijft. Zo is het beeld niet in strijd met een van beide lezingen. WAT WIJ VAN U GRAAG HOREN — of een van beide getallen de juiste is, of dat het beter is de diepte helemaal open te laten en de teva rustig hoog in het water te tekenen. WARUM DAS ZÄHLT — ein Kind sieht an der Wasserlinie, ob die Teva schwer oder leicht im Wasser liegt, und dieses Bild bleibt. Wir wollen dort keine Zahl hineinlegen, die wir nicht verantworten können. WAS WIR JETZT TUN — die Wasserlinie bleibt deutlich unter der Mitte, so dass viel Wand über Wasser bleibt. Damit widerspricht das Bild keiner der beiden Lesarten. WAS WIR GERN VON IHNEN HÖREN — ob eine der beiden Zahlen die richtige ist, oder ob es besser ist, die Tiefe ganz offen zu lassen und die Teva ruhig hoch im Wasser zu zeichnen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 13:22 · Keuze/Auswahl: hoog-lassen

—

56 Hoe uitgesproken mogen de kamelen bij Rivka in beeld komen? Wie ausgesprochen dürfen die Kamele bei Riwka ins Bild kommen? ✓ beantwoordbeantwortet

In Chajee Sara staan de tien kamelen midden in het verhaal — Rivka put honderd emmers voor de dieren van Eliëzer. Bij het tekenen kwamen wij een punt tegen dat wij u niet willen onthouden. Opgravingen in het zuiden van Israël wijzen erop dat de kameel daar pas veel later als lastdier in gebruik kwam dan de tijd van de aartsvaders; andere onderzoekers zeggen dat het temmen een lang proces was waarin kamelen zeldzaam en kostbaar bezit bleven — wat juist goed past bij het verhaal, want de kamelen van Avraham zijn een geschenk van Farao en verdwijnen bij zijn zoons weer uit de vertelling. Wij nemen dit niet in het beeld op en wij verzwijgen het ook niet. Voorlopig tekenen wij weinig dieren met een heel eenvoudig pakzadel, zonder hoge houten opbouw en zonder versiering — dat past bij beide lezingen. Wat wilt u? In Chajej Sara stehen die zehn Kamele mitten in der Geschichte — Riwka schöpft hundert Eimer für die Tiere Eliesers. Beim Zeichnen sind wir auf einen Punkt gestoßen, den wir Ihnen nicht vorenthalten wollen. Ausgrabungen im Süden Israels deuten darauf hin, dass das Kamel dort erst deutlich später als Lasttier in Gebrauch kam als zur Zeit der Erzväter; andere Forscher halten dagegen, die Zähmung sei ein langer Übergang gewesen, in dem Kamele seltener, kostbarer Besitz blieben — was gerade gut zur Erzählung passt, denn Awrahams Kamele sind ein Geschenk des Pharao und verschwinden bei seinen Söhnen wieder aus der Erzählung. Wir nehmen das nicht ins Bild und verschweigen es auch nicht. Vorläufig zeichnen wir wenige Tiere mit ganz einfachem Packgeschirr, ohne hohen hölzernen Aufbau und ohne Schmuck — das passt zu beiden Lesarten. Was möchten Sie?

WAAROM DIT ERTOE DOET — een leerboek zegt met elk beeld: zo was het. Wij willen daarom geen uiterlijk kiezen waarover geleerden het oneens zijn, zonder u erbij. WAT WIJ NU DOEN — de kamelen blijven in de tekst zoals u ze vertelt; in het beeld staan er weinig, rustig, met een eenvoudige deken en twee zijbundels. Geen karavaanwereld met kwasten en belletjes. WAT WIJ VAN U GRAAG HOREN — of deze terughoudendheid u bevalt, of dat de kamelen gewoon vanzelfsprekend in beeld mogen komen zoals het verhaal ze noemt. WARUM DAS ZÄHLT — ein Lehrbuch sagt mit jedem Bild: So war es. Wir wollen deshalb kein Aussehen wählen, über das Gelehrte uneins sind, ohne Sie dabei. WAS WIR JETZT TUN — die Kamele bleiben im Text so, wie Sie sie erzählen; im Bild stehen wenige, ruhig, mit einer einfachen Decke und zwei Seitenbündeln. Keine Karawanenwelt mit Quasten und Glöckchen. WAS WIR GERN VON IHNEN HÖREN — ob Ihnen diese Zurückhaltung recht ist, oder ob die Kamele einfach selbstverständlich ins Bild dürfen, so wie die Geschichte sie nennt.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 13:23 · Keuze/Auswahl: vanzelfsprekend

—

57 De namen van de meesprekende kinderen — mogen wij ze samen opnieuw kiezen, en legt u ze dan vast? Die Namen der mitsprechenden Kinder — dürfen wir sie gemeinsam neu wählen, und legen Sie sie dann fest?

De namen die nu in de teksten staan — Eli, Ariëlla, Batsjeva, Channa en de anderen — waren een voorstel van onze kant, niet meer dan dat. Inmiddels is er een bezwaar: een lerares wijst erop dat juist Eli in vrijwel elk religieus kinderboek voorkomt, en dat die naam daardoor ongelukkig gekozen is. De namen moeten bovendien werken voor álle gezinnen die dit boek gaan lezen, niet alleen voor één kring. Wij zouden ze graag opnieuw kiezen — maar dan één keer, en dan bindend: eenendertig kinderen spreken mee in 444 passages, en elke naam staat in de teksten, in de werkboeken en straks in de tekeningen. Zegt u het woord, dan gaan wij daar vanaf dat moment vast van uit. Die Namen, die jetzt in den Texten stehen — Eli, Ariëlla, Batschewa, Channa und die anderen — waren ein Vorschlag von uns, nicht mehr. Inzwischen gibt es einen Einwand: Eine Lehrerin weist darauf hin, dass gerade Eli in nahezu jedem religiösen Kinderbuch vorkommt und der Name deshalb ungeschickt gewählt ist. Die Namen müssen außerdem für alle Familien tragen, die dieses Buch lesen werden, nicht nur für einen Kreis. Wir würden sie gern neu wählen — dann aber einmal und verbindlich: einunddreißig Kinder sprechen mit, in 444 Passagen, und jeder Name steht in den Texten, in den Arbeitsheften und bald in den Zeichnungen. Sagen Sie das Wort, dann gehen wir ab diesem Zeitpunkt fest davon aus.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

58 De bladen voor Avraham, Jitschak en Jaäkov zijn mét gezicht getekend — klopt dat zo? Die Blätter für Awraham, Jitzchak und Jaakow sind mit Gesicht gezeichnet — stimmt das so?

Dit is één punt, en het is de enige vraag waarop wij nu een antwoord nodig hebben voordat er één figuurblad opnieuw getekend wordt. Op 27 juli heeft u vrijgegeven dat de figuren mét gezicht worden getekend, en op 9 september heeft u dat voor de kinderen nog eens bevestigd („ieder een eigen gezicht”). Uw zeven kledingregels van 9 september zeggen over gezichten niets — zij gaan over mouwen, zoom, hals, rug, hoofdbedekking, haar en schoeisel. Wij lezen dat zo, dat het gezicht ook bij de aartsvaders en de aartsmoeders blijft zoals u het heeft vrijgegeven. Hieronder ziet u het blad voor Avraham zoals het er nu ligt. Eén klik is genoeg. Das ist ein einziger Punkt, und es ist die einzige Frage, auf die wir jetzt eine Antwort brauchen, bevor ein Figurenblatt neu gezeichnet wird. Am 27. Juli haben Sie freigegeben, dass die Figuren mit Gesicht gezeichnet werden, und am 9. September haben Sie das für die Kinder noch einmal bestätigt („jeder ein eigenes Gesicht“). Ihre sieben Kleidungsregeln vom 9. September sagen über Gesichter nichts — sie handeln von Ärmeln, Saum, Hals, Rücken, Kopfbedeckung, Haar und Schuhwerk. Wir lesen das so, dass das Gesicht auch bei den Awot und Imahot so bleibt, wie Sie es freigegeben haben. Darunter sehen Sie das Blatt für Awraham, so wie es heute vorliegt. Ein Klick genügt.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

59 Hoe groot moet „een grote keppel” zijn? Wie groß muss „eine große Kippa“ sein?

Uw vijfde regel vraagt voor jongens een grote keppel. Op de beelden die er nu zijn, dragen de jongens een middelgrote gebreide keppel die de kruin bedekt maar niet tot over de haargrens komt. Wij hebben dat bij de controle als voldoende geteld. Leest u „groot” strenger, dan komen er meer dan twaalf beelden bij die nu als in orde staan — en dan klopt het getal op de beeldenlijst niet meer. Daarom vragen wij het liever nu dan achteraf. Eén klik is genoeg; wat u erbij schrijft, nemen wij letterlijk over. Ihre fünfte Regel verlangt für Jungen eine große Kippa. Auf den Bildern, die es heute gibt, tragen die Jungen eine mittelgroße gestrickte Kippa, die den Scheitel bedeckt, aber nicht bis über den Haaransatz reicht. Wir haben das bei der Prüfung als erfüllt gezählt. Lesen Sie „groß“ strenger, kommen mehr als ein Dutzend Bilder dazu, die heute als in Ordnung gelten — und dann stimmt die Zahl auf der Bilderliste nicht mehr. Deshalb fragen wir lieber jetzt als hinterher. Ein Klick genügt; was Sie dazuschreiben, übernehmen wir wörtlich.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

60 Telt een man in een enkellang gewaad als „benen bedekt”? Zählt ein Mann in knöchellangem Gewand als „Beine bedeckt“?

Uw tweede regel noemt voor jongens lange broeken. Alle mannen uit de Tora dragen in onze beelden een gewaad tot op de enkel — geen broek. Wij hebben dat als „benen duidelijk over de knie bedekt” geteld, dus als in orde. Bedoelt u met de regel echt een broek, dan verandert het aantal betroffen beelden ingrijpend: dan is vrijwel elke man in het boek erbij. Dit is de vraag die het meeste werk verzet, in beide richtingen. Eén klik is genoeg. Ihre zweite Regel nennt für Jungen lange Hosen. Alle Männer der Tora tragen in unseren Bildern ein Gewand bis auf den Knöchel — keine Hose. Wir haben das als „Beine deutlich über dem Knie bedeckt“ gezählt, also als erfüllt. Meinen Sie mit der Regel wirklich eine Hose, ändert sich die Zahl der betroffenen Bilder drastisch: Dann ist so gut wie jeder Mann im Buch dabei. Das ist die Frage, die am meisten Arbeit bewegt, in beide Richtungen. Ein Klick genügt.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

61 Herderskiel tot de kuit, schenen bloot — mag dat blijven? Hirtenkittel bis zur Wade, Schienbeine frei — darf das bleiben?

Bij een paar bijfiguren — herders op een helling, mannen bij het werk — eindigt de kiel op de kuit; de knie en alles daarboven zijn bedekt, de schenen niet. Naar de letter van uw tweede regel is dat in orde; naar de bedoeling misschien niet. Wij hebben het als in orde geteld en zeggen u liever zelf dat wij daaraan twijfelen. Bei einigen Nebenfiguren — Hirten an einem Hang, Männer bei der Arbeit — endet der Kittel an der Wade; das Knie und alles darüber sind bedeckt, die Schienbeine nicht. Nach dem Wortlaut Ihrer zweiten Regel ist das erfüllt; dem Sinn nach vielleicht nicht. Wir haben es als erfüllt gezählt und sagen Ihnen lieber selbst, dass wir daran zweifeln.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

62 Geldt de schoenregel ook in een slaapscène? Gilt die Schuhregel auch in einer Schlafszene?

Op één beeld slapen twee kinderen; hun schoenen staan netjes naast de mat, hun voeten zijn bloot. Uw zevende regel spreekt over schoeisel dat de voet bedekt. Of die regel ook geldt waar iemand slaapt, is een uitleg en niet iets wat wij mogen invullen. Hetzelfde speelt bij wassen en bij het uittrekken van de schoenen op heilige grond. Auf einem Bild schlafen zwei Kinder; ihre Schuhe stehen ordentlich neben der Matte, ihre Füße sind bloß. Ihre siebte Regel spricht von Schuhwerk, das den Fuß bedeckt. Ob sie auch dort gilt, wo jemand schläft, ist eine Auslegung und nichts, was wir einsetzen dürfen. Dasselbe stellt sich beim Waschen und beim Ausziehen der Schuhe auf heiligem Boden.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

63 Hoofddoek naar achteren, een streep haar vrij — is dat een fout? Kopftuch zurückgeschoben, ein Streifen Haar frei — ist das ein Fehler?

Bij een getrouwde vrouw zit de doek op enkele beelden zo ver naar achteren dat vooraan een streep haar vrij blijft. Wij hebben dat als een fout tegen uw zesde regel geteld en die beelden op de lijst gezet. Bij andere vrouwen sluit de doek helemaal; daar stond niets. Wij vragen het na, omdat het verschil klein is en de gevolgen niet: het beslist over meer dan één hoofdstuk. Bei einer verheirateten Frau sitzt das Tuch auf einigen Bildern so weit zurück, dass vorn ein Streifen Haar frei bleibt. Wir haben das als Verstoß gegen Ihre sechste Regel gezählt und diese Bilder auf die Liste gesetzt. Bei anderen Frauen schließt das Tuch ganz; dort stand nichts. Wir fragen nach, weil der Unterschied klein ist und die Folge nicht: Er entscheidet über mehr als ein Kapitel.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

64 Eén beeldstijl voor alle drie de boeken — en het verschil op een andere manier? Eine Bildsprache für alle drei Bücher — und der Unterschied auf andere Weise? ✓ beantwoordbeantwortet

Volgende week beginnen wij met de figuren en de eerste beelden. Daarom nu de vraag hoe u erover denkt. Ons voorstel in het kort: de drie delen krijgen dezelfde tekenstijl, zodat het één serie blijft. Het verschil tussen de delen laten wij niet door de stijl zien, maar door de kleur, door de leeftijd van de kinderfiguren en door hoe uitgebreid een plaat is. Klik op het voorbeeld voor de uitleg — en schrijft u er gerust bij wat u wenst of anders zou doen. Nächste Woche beginnen wir mit den Figuren und den ersten Bildern. Deshalb jetzt die Frage, wie Sie darüber denken. Unser Vorschlag in Kürze: Die drei Bände bekommen dieselbe Zeichensprache, damit es eine Reihe bleibt. Den Unterschied zwischen den Bänden zeigen wir nicht über den Stil, sondern über die Farbe, über das Alter der Kinderfiguren und darüber, wie ausführlich ein Bild ist. Klicken Sie auf das Beispiel für die Erklärung — und schreiben Sie gern dazu, was Sie sich wünschen oder anders machen würden.

DE STIJL — één stijl voor alle drie de delen: een mengeling van aquarel en heldere vectorlijn. Dus zachte, geschilderde kleurvlakken met daarover rustige, duidelijke lijnen. Zo blijft de serie herkenbaar als één geheel, en past deel 1 naast deel 3 in de kast. — HET VERSCHIL TUSSEN DE DELEN maken wij op drie andere manieren zichtbaar. Ten eerste de kleur: elk deel krijgt zijn eigen kleur, op de band én als een smalle strook of een klein element bovenaan iedere bladzijde. Een kind ziet in één oogopslag welk deel het in handen heeft. Ten tweede de kinderfiguren die de lezer aanspreken: zij zijn ongeveer even oud als het kind dat leest — in deel 1 zes tot acht, in deel 2 acht tot tien, in deel 3 tien tot twaalf. Wie met de serie opgroeit, ziet zijn metgezellen meegroeien. Ten derde de uitvoerigheid: in deel 1 rustige platen met weinig elementen, in deel 3 rijkere en gedetailleerdere beelden. Dezelfde stijl, meer diepte. — WAT DIT BETEKENT: wij tekenen dus niet drie verschillende werelden, maar één wereld die met het kind meegroeit. DER STIL — ein Stil für alle drei Bände: eine Mischung aus Aquarell und klarer Vektorlinie. Also weiche, gemalte Farbflächen, darüber ruhige, deutliche Linien. So bleibt die Reihe als ein Ganzes erkennbar, und Band 1 passt im Regal neben Band 3. — DEN UNTERSCHIED ZWISCHEN DEN BÄNDEN zeigen wir auf drei andere Arten. Erstens die Farbe: Jeder Band bekommt seine eigene Farbe, auf dem Einband und als schmaler Streifen oder kleines Element oben auf jeder Seite. Ein Kind sieht auf einen Blick, welchen Band es in der Hand hat. Zweitens die Kinderfiguren, die den Leser ansprechen: Sie sind ungefähr so alt wie das Kind, das liest — in Band 1 sechs bis acht, in Band 2 acht bis zehn, in Band 3 zehn bis zwölf. Wer mit der Reihe aufwächst, sieht seine Begleiter mitwachsen. Drittens die Ausführlichkeit: in Band 1 ruhige Bilder mit wenigen Elementen, in Band 3 reichere und detailliertere. Derselbe Stil, mehr Tiefe. — WAS DAS HEISST: Wir zeichnen also nicht drei verschiedene Welten, sondern eine Welt, die mit dem Kind mitwächst.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 13:25 · Keuze/Auswahl: einverstanden

—

65 De toren van Bavel: gebakken stenen of ronde stenen? Uw twee teksten zeggen het verschillend. Der Turm von Bavel: gebrannte Ziegel oder runde Steine? Ihre beiden Texte sagen es verschieden. ✓ beantwoordbeantwortet

Bij het tekenen van hoofdstuk 2 kwamen wij iets tegen dat wij niet zelf mogen beslissen. In het deel voor 8–10 jaar staat „Ze bakten stenen”; in het deel voor 10–12 jaar staat dat zij met ronde stenen bouwden. Beide delen vertellen dezelfde bouw, en op de bladzijde is het verschil meteen te zien: gebakken stenen liggen in rechte lagen met voegen, ronde stenen stapelen anders en laten holten. Welke van de twee mogen wij tekenen — of horen zij bij elkaar (bijvoorbeeld: eerst gehouwen ronde stenen, later gebakken)? Zolang uw antwoord er niet is, houden wij de bouwstenen op de bladzijden bewust klein en op afstand, zodat er niets ontstaat dat later verkeerd blijkt. Beim Zeichnen von Kapitel 2 sind wir auf etwas gestoßen, das wir nicht selbst entscheiden dürfen. Im Band für 8–10 Jahre steht „Ze bakten stenen“; im Band für 10–12 Jahre steht, dass sie mit runden Steinen bauten. Beide Bände erzählen denselben Bau, und auf der Seite sieht man den Unterschied sofort: gebrannte Ziegel liegen in geraden Lagen mit Fugen, runde Steine stapeln sich anders und lassen Hohlräume. Welches von beiden dürfen wir zeichnen — oder gehören sie zusammen (etwa: zuerst behauene runde Steine, später gebrannte)? Solange Ihre Antwort fehlt, halten wir die Bausteine auf den Seiten bewusst klein und auf Abstand, damit nichts entsteht, was sich später als falsch erweist.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 13:30 · Keuze/Auswahl: gebakken

—

66 Uw kinderen die meepraten: er zijn er veel meer dan vier. Krijgen zij een gezicht — of worden het steeds dezelfde vier? Ihre mitsprechenden Kinder: es sind viel mehr als vier. Bekommen sie ein Gesicht — oder werden es immer dieselben vier? ✓ beantwoordbeantwortet

Wij hebben het geteld, over alle vierenvijftig hoofdstukken en alle drie de delen. In uw teksten spreken kinderen 431 keer met hun naam. Daarvan zijn 221 keer de vier die wij kunnen tekenen: Eli, Ariëlla, Batsjeva en Channa — van hen bestaat een tekenblad, zodat een kind hen in elk hoofdstuk herkent. De overige ongeveer 190 keer spreken nog eens ruim dertig andere kinderen: Avigail, Chaim, Elisja, Jaïr, Jedidja, Asaf, Jochanan, Jalta, Ita en anderen — verspreid over 41 van de 54 hoofdstukken. Wij tekenen niemand van wie wij niet weten hoe hij eruitziet; anders zou hetzelfde kind in twee hoofdstukken twee verschillende gezichten krijgen. Daarom staan die kinderen nu wel in de tekst, maar niet op de bladzijde. Op één plek wringt dat: waar u schrijft „vier kinderen” en er vier moeten staan. Ons voorstel staat hieronder. Twee dingen zijn met elkaar te combineren, en het scheelt veel als u het één keer beslist — het geldt dan voor het hele boek. Wir haben es gezählt, über alle vierundfünfzig Kapitel und alle drei Bände. In Ihren Texten sprechen Kinder 431-mal mit ihrem Namen. Davon sind 221-mal die vier, die wir zeichnen können: Eli, Ariëlla, Batsjeva und Channa — von ihnen gibt es ein Figurenblatt, so dass ein Kind sie in jedem Kapitel wiedererkennt. Die übrigen rund 190 Male sprechen gut dreißig weitere Kinder: Avigail, Chaim, Elisja, Jaïr, Jedidja, Asaf, Jochanan, Jalta, Ita und andere — verteilt über 41 der 54 Kapitel. Wir zeichnen niemanden, von dem wir nicht wissen, wie er aussieht; sonst bekäme dasselbe Kind in zwei Kapiteln zwei verschiedene Gesichter. Deshalb stehen diese Kinder jetzt im Text, aber nicht auf der Seite. An einer Stelle drückt das: dort, wo Sie „vier Kinder“ schreiben und vier zu sehen sein müssen. Unser Vorschlag steht unten. Zwei der Möglichkeiten lassen sich verbinden, und es hilft sehr, wenn Sie es einmal entscheiden — es gilt dann für das ganze Buch.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 13:35 · Keuze/Auswahl: anders

Aub iedereen een eigen gezicht maar hou dit makkelijk en eenvoudig als dit mogelijk is.

📄 Ontbrekende teksten Fehlende Texte

67 Jom Kippoer en Ha'azinoe: mogen wij ze uit elkaar halen — en dan maar één nieuwe trilogie? Jom Kippur und Ha'asinu: dürfen wir sie trennen — und dann nur eine neue Trilogie? ✓ beantwoordbeantwortet

Dank voor uw vraag hierover. Wij hebben het nagekeken en vonden iets wat wij zelf niet hadden gezien. U noemde nummer 57, maar de bestanden heten 53 — en nummer 57 is nooit gebruikt. Belangrijker: de drie teksten gaan inhoudelijk vrijwel geheel over Jom Kippoer; Ha'azinoe levert alleen de openingspasoek. Klik op het voorbeeld voor ons voorstel — het scheelt u de helft van het werk dat u aanbood. Danke für Ihre Frage dazu. Wir haben es nachgesehen und dabei etwas gefunden, das wir selbst nicht bemerkt hatten. Sie nannten Nummer 57, die Dateien heißen aber 53 — und Nummer 57 wurde nie verwendet. Wichtiger: Die drei Texte handeln inhaltlich fast ausschließlich von Jom Kippur; Ha'asinu liefert nur den Eingangsvers. Klicken Sie auf das Beispiel für unseren Vorschlag — er erspart Ihnen die Hälfte der Arbeit, die Sie angeboten haben.

WAT WIJ VONDEN — de bestanden heten „53a/b/c Ha'azinoe JKippoer”. Nummer 57 komt in geen enkel document voor. In de tekst zelf staat bovenaan zelfs nog een derde nummer (45a) — dat is een resje van een oud sjabloon, het staat ook bij 50, 51 en 52 verkeerd. Inhoudelijk: 53a gaat over de twee bokjes op Jom Kippoer, 53b begint met Dewariem 32:36 en gaat meteen over op vasten en leren schoenen, 53c citeert dezelfde pasoek en vertelt dan het verhaal van de Dalai Lama en van Rebbi Zoesja. Ha'azinoe is dus telkens de deur, niet de kamer. — WAT DAARUIT VOLGT: paras'jat Ha'azinoe zelf — het lied van Mosje, Dewariem 32 — heeft nog géén kindertekst. Dat hadden wij niet gezien, omdat de bestanden „53” heten en ons register die nummer als compleet telde. — ONS VOORSTEL: de bestaande teksten worden de Jom-Kippoer-trilogie en krijgen nummer 57 — de enige vrije nummer, en juist die welke u er zelf mee verbindt. Dan hoeft u maar één nieuwe trilogie te schrijven in plaats van twee: Ha'azinoe. Uw redenering blijft staan: dat Ha'azinoe vóór Jom Kippoer gelezen wordt en er inhoudelijk naar wijst, noemen wij in het Ha'azinoe-hoofdstuk als brug. — WAAROM NIET SAMENLATEN: de boeken gelden voor élk jaar, en Ha'azinoe valt het ene jaar vóór en het andere jaar ná Jom Kippoer. Eén hoofdstuk is bij ons één week; een vaste feestdag aan een verschuivende parasja vastmaken houdt dat niet. WAS WIR FANDEN — die Dateien heißen „53a/b/c Ha'azinoe JKippoer“. Nummer 57 kommt in keinem einzigen Dokument vor. Im Text selbst steht oben sogar noch eine dritte Nummer (45a) — ein Rest aus einer alten Vorlage, der auch bei 50, 51 und 52 falsch steht. Inhaltlich: 53a handelt von den zwei Ziegen an Jom Kippur, 53b beginnt mit Dewarim 32,36 und geht sofort zu Fasten und Lederschuhen über, 53c zitiert denselben Vers und erzählt dann die Dalai-Lama- und die Rebbe-Zusia-Geschichte. Ha'asinu ist also jeweils die Tür, nicht der Raum. — WAS DARAUS FOLGT: Paraschat Ha'asinu selbst — das Lied des Mosche, Dewarim 32 — hat noch **keinen** Kindertext. Das hatten wir nicht gesehen, weil die Dateien „53“ heißen und unser Register die Nummer als vollständig zählte. — UNSER VORSCHLAG: Die vorhandenen Texte werden die Jom-Kippur-Trilogie und bekommen die Nummer 57 — die einzige freie Nummer, und genau die, die Sie selbst damit verbinden. Dann müssen Sie nur eine neue Trilogie schreiben statt zwei: Ha'asinu. Ihre Begründung bleibt bestehen: Dass Ha'asinu vor Jom Kippur gelesen wird und inhaltlich dorthin weist, erwähnen wir im Ha'asinu-Kapitel als Brücke. — WARUM NICHT ZUSAMMENLASSEN: Die Bücher gelten für jedes Jahr, und Ha'asinu fällt im einen Jahr vor und im anderen nach Jom Kippur. Ein Kapitel ist bei uns eine Woche; einen festen Feiertag an einen verschiebbaren Wochenabschnitt zu binden hält das nicht aus.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 13:39 · Keuze/Auswahl: trennen-57

—

68 44c: het bestand met die naam bevat de tekst van Wa’etchanan — welke tekst is dit? 44c: Die Datei mit diesem Namen enthält den Text von Wa’etchanan — welcher Text ist das? ✓ beantwoordbeantwortet

Hartelijk dank voor Devariem 44a en 44b van 27 juli — die staan online. Het derde bestand heet „5770 44c bovenbouw Dewariem”, maar de tekst begint met „Parsja Wa’etchanan (Dewariem/Deuteronomium)” en gaat over de tiende van de tien geboden. Wa’etchanan is bij ons nummer 45, en daarvan hebben wij al a, b en c. Wij hebben het bestand daarom niet onder 44c opgeslagen — liever één vraag te veel dan een tekst op de verkeerde plaats. Herzlichen Dank für Devarim 44a und 44b vom 27. Juli — sie stehen online. Die dritte Datei heißt „5770 44c bovenbouw Dewariem“, ihr Text beginnt aber mit „Parsja Wa’etchanan (Dewariem/Deuteronomium)“ und behandelt das zehnte der Zehn Gebote. Wa’etchanan ist bei uns Nummer 45, und davon liegen a, b und c bereits vor. Wir haben die Datei deshalb nicht als 44c abgelegt — lieber eine Frage zu viel als ein Text am falschen Platz.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 14:36 · Keuze/Auswahl: anders

Ik heb u net een nieuwe tekst gestuurd voor 44c Dewariem 10-12 jaar

2026-09-09 13:41 · Keuze/Auswahl: kommt-noch

—

2026-07-28 09:25

zojuist per Email de nieuwe en juiste tekst doorgestuurd

2026-07-28 09:20 · Keuze/Auswahl: kommt-noch

—

69 Vajigasj 11c (bovenbouw) — komt die nog? Wajigasch 11c (Oberstufe) — kommt der noch? ✓ beantwoordbeantwortet

Van Vajigasj hebben wij 11a en 11b. De bovenbouwtekst ontbreekt als enige in het hele boek Bereesjiet. Von Wajigasch haben wir 11a und 11b. Der Oberstufentext ist der einzige, der im ganzen Buch Bereschit noch fehlt.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 15:17 · Keuze/Auswahl: kommt

Heb je net per Email een nieuwe gestuurd. Volgens mij had ik die allang gestuurd VG schana towa R Evers

2026-09-09 14:41

Moet ik even nakijken. Als ik niets vind schrijf ik natuurlijk een nieuwe.

2026-07-28 09:25 · Keuze/Auswahl: vorhanden

al gestuurd ik geloof via de Email sorry

70 Sjalosj Regaliem 60b en 60c — komen die nog? Schalosch Regalim 60b und 60c — kommen die noch? ✓ beantwoordbeantwortet

Van nummer 60 ontvingen wij alleen het vragenblad (60a). De teksten voor midden- en bovenbouw ontbreken nog. Von Nummer 60 erhielten wir nur das Fragenblatt (60a). Die Texte für Mittel- und Oberstufe fehlen noch.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 14:41 · Keuze/Auswahl: nicht

—

2026-07-28 10:01

NEE IK HEB EEN FOUT GEMAAKT. HET WAS BEDOELD ALS ALGEMENE INLEIDING MET VRAGEN MAAR IK HEB HET NU AANGEPAST EN VERBETERD EN 60 GENOEMD ZONDER A,B OF C. IK STUUR HET NU PER EMAIL OP,

71 Uw kanttekening bij Amalek staat alleen in het Duits. Mogen wij haar ook in het Nederlands zetten? Ihre Randbemerkung zu Amalek steht nur auf Deutsch. Dürfen wir sie auch niederländisch setzen? ✓ beantwoordbeantwortet

In hoofdstuk 6 (Toldot, deel voor 10–12 jaar) staat uw eigen gesprek over de keten Esav → Elifaz → Amalek → Agag → Haman, en over Timna. Daarnaast heeft u in de Duitse versie een korte kanttekening buiten het gesprek gezet: „Kein Volk und kein Mensch von heute ist Amalek. Diese Kette erzählt, wie Hass weitergegeben wird — und dass man ihn abbrechen kann. Wer das versteht, hat den schwersten Teil dieses Kapitels verstanden.” In het Nederlands — de taal waarin het boek als eerste verschijnt — ontbreekt die zin. Een kind van elf dat het hoofdstuk alleen leest, leest dan de hele keten zonder die kanttekening. Wij schrijven uw woorden niet zelf; daarom leggen wij u een vertaalvoorstel voor: „Geen volk en geen mens van vandaag is Amalek. Deze keten vertelt hoe haat wordt doorgegeven — en dat je hem kunt afbreken. Wie dat begrijpt, heeft het moeilijkste deel van dit hoofdstuk begrepen.” De plaats in de kantlijn is al vrijgehouden. Eén woord van u en hij staat er. In Kapitel 6 (Toldot, Band für 10–12 Jahre) steht Ihr eigenes Gespräch über die Kette Esaw → Elifas → Amalek → Agag → Haman und über Timna. Daneben haben Sie in der deutschen Fassung eine kurze Randbemerkung außerhalb des Gesprächs gesetzt: „Kein Volk und kein Mensch von heute ist Amalek. Diese Kette erzählt, wie Hass weitergegeben wird — und dass man ihn abbrechen kann. Wer das versteht, hat den schwersten Teil dieses Kapitels verstanden.” Im Niederländischen — der Sprache, in der das Buch zuerst erscheint — fehlt dieser Satz. Ein elfjähriges Kind, das das Kapitel allein liest, liest dann die ganze Kette ohne diese Einordnung. Wir schreiben Ihre Worte nicht selbst; deshalb legen wir Ihnen einen Übersetzungsvorschlag vor: „Geen volk en geen mens van vandaag is Amalek. Deze keten vertelt hoe haat wordt doorgegeven — en dat je hem kunt afbreken. Wie dat begrijpt, heeft het moeilijkste deel van dit hoofdstuk begrepen.” Der Platz in der Randspalte ist bereits freigehalten. Ein Wort von Ihnen, und er steht dort.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 13:37 · Keuze/Auswahl: ja-voorstel

—

72 Eén zin in hoofdstuk 8 (deel 10–12) staat op slot. Daardoor wacht dat hele deel. Ein Satz in Kapitel 8 (Band 10–12) steht gesperrt. Deshalb wartet dieser ganze Band. ✓ beantwoordbeantwortet

In uw dialoog over de Gied Hanasje zegt Eli: „Na de strijd met de Malach heeft Ja'akov geen kinderen meer gekregen.” Die zin is bij ons in de wacht gezet omdat wij hem niet zelf kunnen beoordelen — en zolang hij op slot staat, zetten wij het hele deel voor 10–12 jaar van dit hoofdstuk niet. Zo staat het ook op de voortgangsbladzijde: dat deel heet daar „volgt nog”. Dat is dus geen ontbrekende tekst van u; uw tekst is er, hij wacht alleen op één woord. De rest van het hoofdstuk is klaar en kan meteen door. In Ihrem Dialog über den Gid haNasche sagt Eli: „Nach dem Kampf mit dem Malach bekam Jaakow keine Kinder mehr.“ Diesen Satz haben wir angehalten, weil wir ihn nicht selbst beurteilen können — und solange er gesperrt ist, setzen wir den ganzen Band für 10–12 Jahre dieses Kapitels nicht. Auf der Fortschrittsseite steht dieser Band deshalb als „folgt noch“. Es fehlt also kein Text von Ihnen; Ihr Text liegt vor und wartet nur auf ein Wort. Der Rest des Kapitels ist fertig und kann sofort weiterlaufen.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 13:38 · Keuze/Auswahl: blijft

—

📐 Formaat van het boek Format des Buches

73 A5 of A4 — welk formaat krijgen de boeken? A5 oder A4 — welches Format bekommen die Bücher? ✓ beantwoordbeantwortet

Dit is de laatste grote vraag vóór de vormgeving echt begint. Beide formaten zijn goed, maar ze leiden tot een heel ander boek — en tot een heel ander ontwerp. Neemt u er gerust een week de tijd voor; wij werken ondertussen aan de inhoud verder. Klik op het voorbeeld voor de afweging. Das ist die letzte große Frage, bevor die Gestaltung wirklich beginnt. Beide Formate sind gut, führen aber zu einem ganz anderen Buch — und zu einem ganz anderen Entwurf. Nehmen Sie sich ruhig eine Woche Zeit; wir arbeiten währenddessen am Inhalt weiter. Klicken Sie auf das Beispiel für die Abwägung.

A5 (148 × 210 mm) — zoals eerder besproken. Voordelen: duidelijk goedkoper in de druk, past in elke schooltas, handzaam voor kleine handen, prettig om voor te lezen. Nadeel: er passen minder woorden en beelden op een bladzijde, dus wordt het boek dikker — bij de huidige tekstomvang naar schatting ruim tweehonderd bladzijden per deel. Het ontwerp werkt dan met één rustige tekstkolom en kleinere illustraties. — A4 (210 × 297 mm). Voordelen: veel overzichtelijker voor kinderen, de illustraties komen groot en royaal tot hun recht, per bladzijde past meer, dus het boek wordt dunner; en drie A4-delen naast elkaar maken in de boekenkast eenvoudigweg meer indruk. Nadeel: de druk is duidelijk duurder, en het formaat is minder handzaam om mee te nemen. Het ontwerp krijgt dan twee kolommen met ruimte in de marge. — Wat het voor ons betekent: wij ontwerpen één van beide, niet allebei; de rasters, lettergroottes en beeldformaten verschillen wezenlijk. Daarom vragen wij het nu, vóórdat de bladzijden gezet worden. A5 (148 × 210 mm) — wie früher besprochen. Vorteile: deutlich günstiger im Druck, passt in jede Schultasche, handlich für kleine Hände, angenehm zum Vorlesen. Nachteil: Auf eine Seite passen weniger Worte und Bilder, das Buch wird also dicker — beim jetzigen Textumfang schätzungsweise gut zweihundert Seiten je Band. Der Entwurf arbeitet dann mit einer ruhigen Textspalte und kleineren Illustrationen. — A4 (210 × 297 mm). Vorteile: viel übersichtlicher für Kinder, die Illustrationen kommen groß und großzügig zur Geltung, pro Seite passt mehr, das Buch wird also dünner; und drei A4-Bände nebeneinander machen im Regal schlicht mehr her. Nachteil: Der Druck ist deutlich teurer, und das Format ist weniger handlich zum Mitnehmen. Der Entwurf bekommt dann zwei Spalten mit Raum am Rand. — Was es für uns bedeutet: Wir gestalten eines von beiden, nicht beides; Raster, Schriftgrößen und Bildformate unterscheiden sich grundlegend. Deshalb fragen wir jetzt, bevor die Seiten gesetzt werden.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 15:18 · Keuze/Auswahl: a4

—

2026-07-28 11:33 · Keuze/Auswahl: overleg

WHAT ABOUT EEN A4 MET HARDE KAFT?

74 Btw in Nederland — is de vereniging vrijgesteld? Mehrwertsteuer in den Niederlanden — ist der Verband befreit? ✓ beantwoordbeantwortet

Een zakelijke vraag, geen inhoudelijke. Voor de begroting en de drukkersoffertes maakt het een groot verschil of de vereniging btw-plichtig is of vrijgesteld — het scheelt eenvoudigweg 9 % (boeken) of 21 % op de hele calculatie. Zou u dit met Elisha kunnen opnemen? Wij hebben geen haast; het is nodig vóórdat de drukkersoffertes worden aangevraagd. Eine kaufmännische Frage, keine inhaltliche. Für die Kalkulation und die Druckangebote macht es einen großen Unterschied, ob der Verband mehrwertsteuerpflichtig oder befreit ist — es geht schlicht um 9 % (Bücher) oder 21 % auf die gesamte Rechnung. Könnten Sie das mit Elisha klären? Es eilt nicht; gebraucht wird es, bevor die Druckangebote eingeholt werden.

Uw antwoord of toelichtingIhre Antwort oder Anmerkung

Een klik op een keuze volstaat al — tekst is welkom, maar niet verplicht. Ein Klick auf eine Auswahl genügt schon — Text ist willkommen, aber nicht Pflicht.

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

2026-09-09 15:18

weet ik niet helaas. Heb je dit niet al opgelost??

2026-07-28 11:39 · Keuze/Auswahl: vraag-ik-na

—

Uw beslissingen — 74 vragen Ihre Entscheidungen — 74 Fragen

🌐 Naam en adres van het project — de laatste stap vóór alles online gaat Name und Adresse des Projekts — der letzte Schritt, bevor alles online geht

① Kapitel 1 — de laatste beslissingen vóór het boek er staat Kapitel 1 — die letzten Entscheidungen, bevor das Buch steht

🗓️ De feestdagen in het boek Die Feiertage im Buch

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

🌿 Soekot Sukkot

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

🍎 Rosj Hasjana Rosch Haschana

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

🕯️ Jom Kippoer Jom Kippur

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

🍷 Pesach Pessach

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

🌾 Sjawoeot Schawuot

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

🏛️ Sjalosj Regaliem Schalosch Regalim

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

📖 Opbouw van het boek Aufbau des Buches

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

✡️ Heilige woorden Heilige Worte

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

🎨 Illustraties Illustrationen

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

📄 Ontbrekende teksten Fehlende Texte

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

📐 Formaat van het boek Format des Buches

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort

Uw eerdere antwoordIhre bisherige Antwort